Met een glimlach en God het oorlogsgebied in

Na de moord op een Nederlandse hulpverleenster in Burundi eist de directeur van het WFP betere veiligheidsgaranties.

,,De veiligheidscoördinator was bij hen. De gouverneur van de provincie. Ze werden beschermd door gewapende soldaten. Niets van dit alles heeft geholpen.'' Catherine Bertini, de directeur van het Wereldvoedselprogramma (WFP), wordt emotioneel als ze de moord reconstrueert op de Nederlandse Saskia von Meyenfeldt, een WFP-staflid in Burundi. ,,Het gebeurt steeds vaker. Er worden nu meer mensen die humanitaire hulp geven gedood dan peacekeepers. Dit is een wanhopige situatie. Er móet een einde aan komen.''

Bertini is morgen in Nederland voor de begrafenis van Von Meyenfeldt, die op 12 oktober door rebellen in het vluchtelingenkamp Muziya in het zuidoosten van Burundi werd doodgeschoten. De 34-jarige logistieke coördinator was daar met een VN-missie naar toe gegaan om de mogelijkheden ter plekke voor voedselhulp te onderzoeken – het WFP, onderdeel van de Verenigde Naties, verzorgt overal ter wereld noodvoedselhulp. Ook een Unicef-staflid werd doodgeschoten.

Op het WFP-hoofdkwartier in Rome leven nog veel vragen over het incident. Er is een onderzoekscommissie naar Burundi gestuurd. Maar Bertini kan wel een voorlopig beeld geven van wat er gebeurde toen de VN-missie van vijf man met bewakers en de gouverneur van de provincie het vluchtelingenkamp binnenkwam.

,,Ze vielen in een hinderlaag. Er was eerst een algemene aanval, waarbij mogelijk bewakers zijn gedood. Toen werden de VN-medewerkers op een rij gezet en beroofd van hun paspoorten, geld, juwelen. Alles, zelfs hun brillen, al kregen ze die later terug. Toen gingen de overvallers weg, maar een van hen kwam terug en zei: `Ik vind niet dat we deze mensen moeten laten leven'. Alsof het een executie was doodde hij eerst het staflid van Unicef en toen Saskia.''

Wat er daarna gebeurde, is onduidelijk. Volgens onbevestigde berichten heeft een van de bewakers de moordenaar neergeschoten. Bertini weet alleen dat de moordenaar ,,op de een of andere manier uit beeld werd gehaald. Daarna sloegen de VN-stafleden op de vlucht.''

Saskia von Meyenfeldt was het vierde WFP-staflid dat dit jaar werd gedood. Vorig jaar vielen er twaalf doden. ,,Dit is volslagen onaanvaardbaar'', zegt Bertini. ,,Er zijn basisakkoorden in de Conventie van Genève waarin regeringen zich verplichten hulpverleners (van de Verenigde Naties) te beschermen. Jaren en jaren zijn deze akkoorden gerespecteerd. Nu niet meer. We hopen dat de internationale gemeenschap zo woedend wordt over deze vreselijke moord dat zij regeringen zal verplichten om de veiligheid van VN-staf te garanderen en om de daders van deze moord op te sporen en hen te berechten.''

Het WFP geeft in de training van haar medewerkers nu extra aandacht aan de veiligheidsaspecten en heeft de beveiliging van gebouwen verscherpt. ,,Op de lange termijn kan zo'n moord zeker een negatief effect hebben op de bereidheid van mensen om voor organisaties van de Verenigde Naties te werken'', zegt Bertini.

Is militarisering van de humanitaire hulp dan het antwoord? Bertini vertelt dat daarover vorige week is overlegd met mensen uit het veld. ,,Hun antwoord was: `Die gasten hebben altijd meer geweren dan wij, dus meer bewapening heeft geen zin. We moeten erin gaan met een glimlach, met voedsel, en met God.'''