Renault zet bij Nissan mes in Japanse tradities

De Japanse autoproducent Nissan maakte gisteren een vergaande sanering bekend. Renault- manager Carlos Ghosn, die enkele maanden terug namens de nieuwe eigenaar het roer overnam, zet het mes in oude tradities.

Het was een vernietigende lijst gebreken die Carlos Ghosn gisteren opsomde als oorzaak van de slechte prestaties van Nissan de afgelopen jaren. Nissan was noch op winst, noch op de klant georiënteerd, maar keek slechts naar de concurrenten. Het bedrijf had geen visie of lange termijnplan en ontbeerde een besef van urgentie, ook al stond het na jaren van verliezen aan de rand van de afgrond. En ten laatste was de organisatiestructuur te stug en hiërarchisch.

Met deze hiërarchische werkmethodes heeft Renault eerder dit jaar al direct gebroken met de benoeming van de 45-jaar jonge Ghosn als tweede man en feitelijke baas bij Nissan. Ghosn is bij de formulering van zijn herstructureringsplan direct doorgegaan met het snijden door hiërarchische lijnen. Hij zette teams op van personeel uit alle lagen van het bedrijf die ideeën moesten aandragen voor de toekomstplannen. Jongeren konden hun ideeën vrijuit spuien in aanwezigheid van Ghosn zelf. Ook benoemde hij direct een aantal relatief jonge mensen op verantwoordelijke posten. Ongekend in het strikte senioriteitssysteem waar nieuw, jong personeel eerst jaren lang nederig de zolen van de schoenen mag lopen voor het iets te zeggen krijgt.

,,Ghosn is zeer goed in het motiveren van jongeren, in het manipuleren van een organisatie'', zei Yoshikazu Hanawa onlangs in een interview met het economische weekblad Toyokeizai. Hanawa is president van Nissan en formeel de baas van Ghosn, maar sinds de Franse overname laat hij het management aan Ghosn over en beperkt zich tot het onderhouden van relaties met de buitenwereld. Ook op de persconferentie gisteren beperkte Hanawa zich tot een algemeen welkomstwoord, terwijl Ghosn de pijnlijke maatregelen - ontslagen en fabriekssluitingen _ mocht uitleggen.

Toch verdient ook Hanawa lof voor de wijze waarop hij eraan vasthoudt dat ,,beaujolais en sushi uitstekend samengaan'', zoals hij het meerdere malen heeft geformuleerd. Hanawa is de overeenkomst met Renault aangegaan, omdat Nissan op een dood spoor zat, herstructureringen niet lukten. Een harde hand van buiten was nodig om vastgeroeste structuren open te breken. Nu die harde hand in de persoon van Ghosn is gearriveerd geeft Hanawa alle steun en steekt naar buiten toe de loftrompet uit, zoals in het juist genoemde interview: ,,Ghosn is op mijn verzoek gekomen en zijn werk is boven alle verwachtingen.'' In het verleden zijn buitenlanders die het in Japan wilden proberen weleens anders behandeld.

Ghosn breekt niet alleen de interne hiërarchie open, ook de relaties met toeleveranciers. Nissan verkoopt alle aandelen in toeleveranciers, uitgezonderd vier bedrijven die het van strategisch belang acht. Een duidelijkere boodschap aan de toeleveranciers is niet mogelijk: jullie moeten maar roeien met de riemen die jullie hebben. In `oud-Japan' is een symbiotische relatie met toeleveranciers gebruikelijk, waarbij die bedrijven profiteerden van gegarandeerde afzet, maar ook konden worden uitgeknepen als de kosten moesten worden gedrukt en werden opgezadeld met overtollig personeel van het moederbedrijf. Deze voordelen wogen echter niet meer op tegen de hoge productiekosten in Japan zelf - door de beschermde economie en de over de jaren heen voortdurend rijzende yen - en het wereldwijd dalende marktaandeel.

De starheid van het Japanse management heeft ertoe geleid dat de fabrieken van Nissan draaiden op 53 procent van de capaciteit en het bedrijf halverwege de jaren negentig een schuld van 40 miljard gulden met zich meedroeg. Ghosn heeft hieruit de logische conclusie getrokken waartoe zijn voorgangers niet in staat waren: fabrieken moeten dicht, kosten omlaag, en Nissan's producten moeten weer aantrekkelijk worden, zodat het marktaandeel omhoog gaat. De ontwerpafdeling is dan ook de enige waar het aantal personeelsleden de komende tijd gaat groeien.

Ghosn's ingrijpende maatregelen waren een schok en goed voor voorpaginanieuws in de Japanse kranten vandaag. Ontzetting over zoveel banen die in rook opgaan, over dorpen waar de belangrijkste werkgever zomaar verdwijnt. Anderzijds realiseert men zich dat dit er aan zat te komen. ,,Een plan als dit was onvermijdelijk'', zei zelfs de hoogste ambtenaar van het Ministerie van Internationale Handel en Industrie. Nissan stond op de rand van de afgrond en kon niet anders. Meer bedrijven staan op de rand van de afgrond, omdat maatregelen vooruit zijn geschoven en wellicht trekken sommigen lessen uit Nissan's plannen.