Italië: centrum-links is dood, leve centrumlinks

Premier D'Alema heeft in Italië een ingrijpende kabinetswijziging aangekondigd om een crisis te voorkomen. Deze noodgreep illustreert de aanhoudende politieke instabiliteit.

Massimo D'Alema heeft zijn toekomst als premier verbonden aan een koppelteken, of liever, aan de afschaffing daarvan. Centrum-links is op sterven na dood, liet hij gisteren weten. Leve centrumlinks.

Er ligt in Italië een wereld van verschil tussen de twee begrippen. Ze illustreren twee verschillende concepties van politiek. `Centrum-links' staat voor coalitiepolitiek, met de onderhandelingen, wederzijdse veto's en ultimatums die daar vaak bij horen en die de Italiaanse politiek traditioneel verlammen. Zonder het koppelteken ontstaat er een organische eenheid die geen tijd verliest aan interne positionering, maar beleid maakt.

In tegenstelling tot zijn voorganger als premier, Romano Prodi, is D'Alema eigenlijk een man van het koppelteken. Hij vreesde dat zijn partij, de Linkse Democraten, teveel macht zou kwijtraken als zij zou opgaan in een brede coalitie. Dat is de achtergrond van de paleiscoup vorig najaar, die D'Alema op de stoel van Prodi zette.

Maar zelfs de slimme D'Alema bleek het mechanisme – van voortdurend onderhandelen binnen de coalitie – dat hij weer in werking had gesteld, niet onder controle te kunnen houden. De belangrijke hervormingen die zijn kabinet in gang heeft gezet, werden ondergesneeuwd door de politieke schimmenoorlog van zijn coalitiepartners. De afgelopen maanden oogde het kabinet steeds vermoeider.

D'Alema kwam als een staatsman uit de Kosovo-oorlog, maar heeft dat politieke krediet snel verspeeld door weer teveel te gaan bemiddelen. Voor de zomervakantie dacht hij zijn coalitie op slot te hebben gedaan met een plan voor de tijd die resteert tot 2001, als de zittingstermijn van het parlement afloopt. Maar de publicatie van het Mitrochin-archief en alle vragen die dat opriep over het verleden van D'Alema's Linkse Democraten hebben zoveel politieke turbulentie veroorzaakt dat de premier naarstig op zoek ging naar een veiligheidsgordel.

Hij dacht die eerst gevonden te hebben bij de splinterpartij van oud-president Francesco Cossiga, een man die ook intens gelooft in het koppelteken - als hij zou opgaan in een groter geheel heeft Cossiga's partij geen enkele toekomst. D'Alema ging akkoord met Cossiga's voorstel een onderzoekscommissie naar het Mitrochin-dossier in te stellen, met mogelijk Cossiga zelf als voorzitter daarvan.

Hiermee was de maat vol voor de Democraten, een nieuwe partij die is opgericht door Prodi, met de bedoeling de Olijfcoalitie, die in 1996 de verkiezingen won maar uit elkaar werd getrokken door D'Alema, te doen herrijzen. De Democraten hebben het kabinet tot nu toe gesteund, maar zagen in de manoeuvres van Cossiga en het fiat daarvoor van D'Alema een heropleving van de `oude' politiek. Zij willen het kabinet wel blijven steunen, maar met eigen ministers. En met D'Alema's belofte dat door de hem verlaten koers van Prodi – naar een politiek tweestromenland – weer wordt opgepakt.

De media begonnen weer over een dreigende crisis te schrijven, een woord dat D'Alema met zijn pleidooi voor ,,een normaal land'' gehoopt had nooit meer te horen. Gisteren capituleerde hij, wetend dat zijn persoonlijke toekomst en die van zijn partij niet bij Cossiga ligt, maar bij de Democraten. ,,Op basis van een nieuw politiek pact zou het zeker redelijk zijn een vernieuwde regering te vormen'', zei hij gisteren in een verklaring.

Cossiga houdt zich voorlopig op de vlakte. De leider van de Democraten, Arturo Parisi, vraagt D'Alema om garanties. Hij vindt een simpele herschikking niet genoeg, maar wil een echte nieuwe coalitie. D'Alema ,,moet een nieuwe Olijf-regering leiden'', zei Parisi. Zonder koppelteken.