Een echte dove

De zotten van het dorp zijn het. Of ze beschikken juist over bovenmenselijke talenten. Wie niet kan horen in een Amerikaanse film, is in het ene geval mal, beklagenswaardig en/of hulpbehoevend. En in het andere geval een persoon die vlekkeloos spreekt en vanuit de meest bizarre perspectieven tot in de kleinste details kan spraakafzien.

Dat is een korte samenvatting van de curieuze studie Hollywood Speaks, een in 1988 gepubliceerde inventarisatie van hoe de Amerikaanse filmindustrie pleegt om te springen met doofheid en doven. Je begrijpt meteen waarom belangenorganisaties hun handen altijd zo vol hebben aan het corrigeren van de `beeldvorming' over gehandicapten in de media.

Children of a Lesser God (1986) gold en geldt als de vreemde eend in de bijt. Het was de eerste en vooralsnog enige Hollywoodfilm waarin een dove hoofdpersoon zich als een echte dove mocht gedragen en geen typetje was maar een round character: een volwaardig personage met een eigen taal – de American Sign Language – en een eigen, dove identiteit. Bovendien was het in Amerika sinds 1926 niet meer voorgekomen dat een dove acteur werd gecast voor een dove hoofdrol. Dat zij, Marlee Matlin, er prompt een Oscar voor kreeg, maakte de film een nog completere mijlpaal in de emancipatiegeschiedenis van de dovengemeenschappen die zich in de jaren tachtig steeds nadrukkelijker profileerden als culturele minderheden. Ook al ontbeert de film, die vooral een love story moest worden, de sterke dovenpolitieke lading van het oorspronkelijke toneelstuk van Mark Medoff.

Marlee Matlin speelt wat je noemt een militant dove schoonmaakster op een doveninstituut. Ze heeft zich gepantserd tegen de vijandige, horende buitenwereld die van haar eenzijdige aanpassing verlangt. Het is uitgerekend de nieuwe spreekleerkracht, William Hurt, door wie zij zich laat veroveren.

Ook al probeert hij de neiging om haar aan het praten te krijgen in zijn eigen taal gaandeweg te onderdrukken, hij blijft in de relatie enkele horende, bevoogdende trekjes vertonen. Hoeveel ze ook van elkaar houden, hun worsteling om elkaars werelden te begrijpen en respecteren lijkt een uitzichtloos gevecht. Maar met echte liefde kom je een heel eind.

Children of a Lesser God (Randa Haines, 1986, VS). Net5, 21.30-23.35u.