Woede en humor gaan samen in sterke Keefman

De reusachtige acteur is te groot voor de kleine ruimte van baksteen en treurige wastafels. Niet alleen zijn lichaam, ook zijn hart, geest en levensdrang passen niet in de benauwenis van de psychiatrische inrichting waarin hij is opgesloten. Acteur Jack Wouterse straalt dreiging en woede uit; wacht, straks maait hij met een enkele beweging van zijn leeuwenklauw de cel aan flarden.

In de monoloog Keefman, naar het gelijknamige verhaal uit 1972 van Jan Arends (1925-1974), vormen woede en obsessie, doorleefdheid en wrok het authentieke relaas van een eenzame, door goedwillende psychiaters gemangelde man. Dankzij de distantie die acteur Wouterse tussen het privéleven van Arends en zijn rol als toneelspeler schept, creëert hij een voorstelling wars van elk zelfbeklag of autobiografisch gestamel. Regisseur Alize Zandwijk geeft aan Keefman een strakke en vormvaste regie mee. In dat naargeestig-onttakelde decor, ontworpen door Thomas Rupert, speelt Wouterse minutieus met een koffiekopje en lepeltje; zaken die voor hem het enige gezelschap vormen.

Een dramatisch schitterende vondst is de richting waarin Wouterse spreekt, altijd een hachelijke zaak bij monologen. Hij kijkt niet vaag weg de zaal in, maar blikt vanuit zijn ooghoeken naar een videocamera. In die camera, dat alziende oog, schuilt de grootste vijand van de patiënt: de psychiater zelf. Die wordt rijk van Keefmans eenzaamheid, die heeft huis en vrouw en te eten, Keefman moet het doen met smerig brood en het gezelschap van `Damslapers' en `hoeren van meiden'; die laatsten zijn het verplegend personeel. Het intrigerende raadsel voor de toeschouwer is of de psychiater nu wel of niet Keefman beloert.

Wouterse heeft, in contrast met zijn verschijning, een onschuldig en vooral jong gezicht. Dat hij tegen het slot zichzelf zover brengt in een huilbui uit te barsten, slechts gekleed in schamel wit ondergoed, geeft hem, in weerwil van alle gêne, allure. Hij is uit de beschutting van de inrichting (denk aan Thomas Manns De Toverberg) ontslagen. Maar buiten wachten alleen maar dichte deuren, gesloten huizen. Niemand wacht op ene Keefman.

In dit realistische spel van Wouterse overheerst de humor; dat is zowel de verdienste van schrijver Arends als acteur Wouterse. Die lichtheid ontneemt aan het `geval Arends', om het oneerbiedig uit te drukken, elke larmoyantie en maakt het verhaal Keefman nog indringender. In dat ene witte ziekenhuiskopje met tikkelend lepeltje ligt al die onbenoembare tragiek van de eenzame patiënt besloten.

Voorstelling: Keefman van Jan Arends door het Ro Theater. Regie: Alize Zandwijk. Spel: Jack Wouterse. Decor: Thomas Rupert. Gezien 16/10 Ro Theater, Boothlaan, Rotterdam. Tournee t/m 10/12. Inl. (010) 4047070.