Optieregelingen nu ook voor de gewone man

Alle Nederlandse werknemers van Philips krijgen, als het aan de vakbonden ligt, een deel van hun beloning in de vorm van opties. Andere bedrijven kennen al langer optieregelingen die bedoeld zijn voor meer medewerkers dan het hogere management alleen.

De top van Philips heeft een riante optieregeling. Bestuurder Van der Poel verdiende in mei van dit jaar nog een half miljoen gulden door zijn opties uit te oefenen op de dag voordat Roel Pieper – toen nog `kroonprins' van Philips-president Boonstra – zijn vertrek aankondigde. Dat leidde op een haar na tot strafvervolging wegens handelen met voorkennis.

FNV Bondgenoten, vakbond De Unie en de Vereniging van Hoger Philips Personeel (VHPP) willen nu ook een optieregeling voor alle 42.000 werknemers van Philips in Nederland. De bonden zullen die eis indienen bij de start van de onderhandelingen voor een nieuwe Philips-CAO, in februari.

In het overleg over de huidige CAO was al op initiatief van De Unie afgesproken dat Philips zou onderzoeken of beloning in de vorm van opties of aandelen haalbaar is voor alle kwart miljoen werknemers die het concern in binnen- en buitenland in dienst heeft. Philips zag daar uiteindelijk vanaf omdat het fiscaal te ingewikkeld zou zijn.

De bonden zetten nu eerst in op een regeling voor het Nederlandse personeel. Een internationaal aandelenplan is wat CAO-onderhandelaar A. van der Hout van VHPP betreft niet van de baan. ,,De regeling voor het Nederlandse personeel moet de basis vormen voor de andere werknemers van Philips.''

Van der Hout wil in de nieuwe Philips-CAO niet alleen afspraken over jaarlijkse toekenning van een vast aantal opties aan het personeel. Hij wil ook een eenmalige uitkering voor de werknemers in de vorm van aandelen of opties, als een soort compensatie, ,,omdat het onderwerp al twee jaar op de agenda staat en Philips er nog steeds niks mee heeft gedaan''.

De Unie stelde vorig jaar voor elke Philips-werknemer eenmalig vijfhonderd aandelen te geven, een pakket dat toen 7.000 gulden waard was. Wellicht is dat ,,wat veel'', erkent CAO-onderhandelaar K. Andriessen. Zo'n beloning zou Philips mogelijk in de verleiding kunnen brengen de gebruikelijke loon- en arbeidsvoorwaardenverbeteringen te beknotten. En dat wil Andriessen niet. ,,Wij zien een optieplan als een nog openstaande rekening uit de CAO van 1998.''

Philips wijst een optieplan niet bij voorbaat af. ,,Wij zullen de voorstellen van de bonden afwachten en die een plaats geven in de CAO-onderhandelingen'', aldus een woordvoerder. ,,Nederlandse werknemers kunnen overigens al via converteerbare obligaties op gunstige wijze aan Philips-aandelen komen.''

Beursgenoteerde ondernemingen werken volgens een woordvoerder van werkgeverscentrale VNO-NCW steeds vaker met optieregelingen. ,,De top krijgt vrijwel overal opties, bijna één op de drie bedrijven heeft ook een optieregeling waar het personeel aan kan deelnemen.''

VNO-NCW juicht die ontwikkeling toe. De werkgevers willen resultaatsafhankelijke beloningsvormen, zoals opties, voor een brede kring van werknemers invoeren. ,,De betrokkenheid van het gehele personeel bij het reilen en zeilen van de onderneming wordt daardoor vergroot.'' Bekende voorbeelden van bedrijven die al sinds de jaren tachtig een optieregeling voor het personeel hebben zijn Aegon en Randstad. Kopieerder Océ pioneerde er in 1971 al mee.

Opties zijn een goed middel om personeel te binden. ,,Het is gebruikelijk dat opties pas drie jaar na de toekenning ervan uitgeoefend mogen worden'', zegt Luc Steenhorst van adviesbureau Berenschot. ,,Wie tussentijds het bedrijf verlaat verliest zijn optierechten.'' Optieregelingen zijn volgens Steenhorst eveneens een antwoord op de krappe arbeidsmarkt. ,,Opties zijn niet alleen meer nodig om topmanagers aan te kunnen trekken. Dat geldt nu net zo goed voor het overige personeel.''

Opties zijn vooral populair bij startende bedrijfjes. Die sparen hoge loonkosten uit door hun personeel een karig salaris in combinatie met een riante optieregeling te bieden. Zodra het bedrijf van de grond komt, lopen de werknemers automatisch binnen. Silicon Valley, de Amerikaanse bakermat van de informatie- en communicatietechnologie, is op die manier gebouwd op opties.