Historicus Stern krijgt vredesprijs Duitse boekhandel

,,In Duitsland mogen geen tweederangs burgers meer zijn, of mensen die zich zo voelen; er zijn genoeg tweedeklas burgers in de geschiedenis geweest. Dat heb ik zelf beleefd.'' Aldus de Duits-Amerikaanse historicus Fritz Stern, die gisteren in de Frankfurt de Vredesprijs van de Duitse boekhandel in ontvangst nam. Deze prestigieuze prijs – voor de vijftigste maal toegekend – is een politieke en tegelijk een culturele en literaire prijs.

Fritz Stern werd in 1926 geboren in Breslau in een geassimileerd joods gezin. De familie vluchtte in 1938 vlak voor de Kristallnacht naar Amerika. Daar studeerde hij geschiedenis. Na de Tweede Wereldoorlog werd hij hoogleraar geschiedenis aan de Columbia University in New York, waar hij nog steeds doceert. Grote vermaardheid kreeg hij met zijn boeken over politieke en culturele geschiedenis van Duitsland in de 19de en 20ste eeuw. Het bekendst werd zijn studie Gold and Iron over Bismarck en diens bankier Bleichröder.

Stern nam in zijn rede stelling tegen het idee dat er maar eens vergeten moet worden en dat er eindelijk een streep onder (het Duitse) verleden gezet moet worden. ,,Er bestaat geen `einde van de geschiedenis'. Verleden en heden zijn onscheidbaar. Historici zijn echter niet meer de hoofdvertegenwoordigers van de geschiedenis; dat zijn de regisseurs van nieuwe media, die verkortend en vertekenend het verleden in bezit nemen. Specialisering en letterkundige ambities zijn daarbij secundair.'' De herinnering alleen is niet voldoende, waarschuwde Stern. Herinneringen verengen zich tot beelden of tot symbolen en kunnen zo zelfs gevaarlijk worden. Geschiedenis daarentegen is noodzakelijk, omdat het leidt tot het begrijpen van het verleden.

Ook over de toekomst liet Stern zich uit. De binnenlandse `psychologische' eenwording van Duitsland, maar dan zonder nationalistische gevoelens, is voor hem de vereiste voor politieke stabiliteit. Daarbij is het nodig dat er openlijke debatten over ook de gevoeligste problemen ten aanzien van verleden en heden plaatsvinden. Maar dan zonder persoonlijke verdachtmakingen, zoals dat bijvoorbeeld bij de zogeheten Historikerstreit gebeurde. Een thema in de rede was ook het zwijgen over onrecht, het `niet willen zien', dat praktische, vernietigende gevolgen kan hebben. Dit is ook het thema van zijn zojuist verschenen bundel essays Das feine Schweigen. Duitsland zal volgens Stern in het nieuwe Europa een grotere rol gaan spelen. Amerika zal ten aanzien van Duitsland niet meer de rol van beschermer en voorbeeld spelen. Het voorbeeld is verbleekt en misschien zal Berlijn ooit de rol gaan spelen, die Bismarck voor deze stad opeiste: die van eerlijke makelaar.