De Haagse Staat

GEHEIM VAN LONDEN: GEEN PURPLE-THREE

Niet verder vertellen. De boodschap is tenslotte geheim: er komt geen derde paarse kabinet.

Wim Kok heeft het nog niet afgekondigd, de fractieleiders van PvdA, VVD en D66 zullen het ook ontkennen, maar in het buitenland weten ze het al.

There will be no Purple-three, vernamen Britse parlementariërs eerder dit jaar eenstemmig uit de mond van Tweede-Kamerleden van de drie paarse partijen. Wat aan het Binnenhof niet publiek kan worden uitgesproken, werd in het Lagerhuis in een ontmoeting van Nederlandse en Britse parlementariërs stellig meegedeeld. Paars is `op'; het is alleen nog een kwestie van uitzitten.

Natuurlijk, het kabinet-Kok mag voorlopig gewoon door. En om het nog ingewikkelder te maken, velen rekenen er ook mee dat het kabinet, na de vroegtijdige val en de snelle reparatie van afgelopen voorjaar, gewoon de periode volmaakt. Maar tegelijk hebben steeds meer paarse politici mentaal afscheid genomen van de coalitie, die eerst baanbrekend heette en tegenwoordig wordt afgedaan als een ,,nationaal kabinet'' of zelfs als een ,,zakenkabinet'', zoals de eigenzinnige sociaal-democraat Adri Duivesteijn nog afgelopen week deed.

Paars staat synoniem voor consensus-denken, paars is synoniem voor politieke onzijdigheid. Paars staat voor stilstand, zo klinkt het in de binnenkamers aan het Binnenhof. ,,Paars is niks meer'', zo analyseert een vooraanstaande PvdA'er dezer dagen.

De Nederlandse coalitiepolitiek is een ingewikkeld bedrijf. Partijen investeren veel in een kabinet, ze werken nauw met elkaar samen en tegelijk kijken ze ook steeds om zich heen. Die dubbelheid in de Nederlandse politiek is niet bijzonder voor deze periode. Bijzonder is dat het zo vroeg gebeurt. Nauwelijks veertien maanden na het aantreden van het zittende kabinet wordt er gespeculeerd over een andere coalitie. En het blijft niet bij speculeren.

...VOETJEVRIJEN MET OPPOSITIE...

Let op Adri Duivesteijn. Gerenommeerd dwarsligger in de PvdA, maar meer nog makelaar in ideeën en vooral ook in meerderheden. Het zoemt en het gonst al weken aan het Binnenhof. Wat doet Adri? De oud-wethouder van Den Haag en kwelgeest van voormalig fractievoorzitter Jacques Wallage schuurt nu tegen de macht aan als lid van het fractiebestuur van de PvdA.

Maar interessanter is wat Duivesteijn doet buiten het fractiebestuur om. Hij spreekt met fractieleden van CDA en GroenLinks en proeft hun opvattingen. Bij het CDA sprak hij met Maxime Verhagen, een politieke telg van oud-KVP-leider Norbert Schmelzer en vertrouweling van fractieleider Jaap de Hoop Scheffer. En bij GroenLinks sprak hij met Kees Vendrik, de financieel woordvoerder en linkerhand van fractieleider Paul Rosenmöller.

Voetjevrijen is het al genoemd: de oriënterende besprekingen met de oppositie over de mogelijkheden van een nieuwe coalitie, een coalitie dus van PvdA, CDA en GroenLinks.

De oriëntatie is niet officieel, ze is tegelijk ook niet illegaal. Duivesteijn mag gewoon z'n gang gaan. Zoals zijn gesprekspartners in hun partij ook gewoon hun gang mogen gaan. Woordvoerders van de partijen weten officieel van niks, fracties hebben het ook niet op hun `agenda' staan, maar fractieleden in de drie partijen houden de bewegingen van hun verkenners nieuwsgierig danwel argwanend in de gaten. Of ze negeren het domweg: ,,Ik wil er niet van weten, ik vraag er ook niet naar'', aldus een Kamerlid van CDA-huize.

En de verkenner zelf? ,,Ik praat met iedereen, ook met D66'', zegt buitenlandspecialist Verhagen (CDA), die op de rechtervleugel begon en ook bekend werd als geharnast woordvoerder over het asielbeleid. Natuurlijk is hij geen nieuwe coalitie aan het smeden, en natuurlijk is hij vooral zaakgericht. Verhagen: ,,Ik zoek altijd naar meerderheden.''

...EN DE RISICO'S VOOR HET CDA...

Maxime Verhagen loopt als verkenner in een mijnenveld. En dat weet hij. GroenLinks is net als het CDA een oppositiepartij, maar daar houdt voor velen in de fractie en in de partij de overeenkomst ook meteen op. Na de algemene en politieke beschouwingen van vorige maand moest Jaap de Hoop Scheffer zich intern al verantwoorden. Of het een nieuwe lijn was dat het CDA in maar liefst drie gevallen exclusief met GroenLinks moties indiende? Nee, dat was niet het geval, zo pareerde de fractieleider het ongenoegen in de rechtervleugel. Het CDA is op zoek naar meerderheden; het CDA is niet op zoek naar GroenLinks, zo kon de huidige opstelling worden samengevat.

Zeker, in de oppositie is er een regelmatig contact. In de fractiekamer van De Hoop Scheffer is Paul Rosenmöller inmiddels geen onbekende gast, maar van echte verwantschap is vooralsnog geen sprake. ,,Paul vraagt steeds of we samen kunnen optrekken'', zo wordt in de omgeving van De Hoop Scheffer bijna verontschuldigend gezegd.

Voor het CDA zijn gesprekken met een partij als GroenLinks in dit stadium zowel vrijblijvend als riskant. Vrijblijvend omdat echte vrijages pas een jaar voor de verkiezingen serieuze vorm kunnen aannemen. Riskant omdat het een stevig afbreekrisico inhoudt. ,,Deze gesprekken komen veel te vroeg, we hebben ons eigen programma nog niet op orde'', zeggen christen-democraten. En dat is nog het kleinste ongemak.

Er is vooral een mentale handicap. Want de achterban van het CDA, de oudere en traditionele kiezer in de provincie, heeft geen affiniteit met GroenLinks. Bovendien wordt die kiezer daarin ook niet opgevoed door de partijtop. In de partijbladen is de medeoppositiepartij vooralsnog non-existent. Dus is de kiezer aangewezen op zijn geheugen. Waarin hij zich de VVD misschien nog herinnert als een redelijke partij en de PvdA later als een realistische. In Overijssel, Zeeland en Limburg kennen ze Groenlinks waarschijnlijk vooral van de pacifistische en zeker van de anti-monarchale kant. Waren dat niet die lui die op Prinsjesdag de koningin boycotten?

En dan is er nog de VVD, de partij die in alle gesprekken niet meedoet en zich daar ook helemaal niet druk over maakt. De liberalen van Dijkstal kijken belangstellend toe hoe de vrijages buiten het regeringskamp verlopen. Electoraal gaat daar voor hen geen enkele dreiging vanuit.

Integendeel. ,,Laat het CDA maar flink zijn best doen met GroenLinks, je zult nog eens zien hoe de kiezer dat straks waardeert'', zo voorspellen VVD'ers vilein. Anti-revolutionairen in het CDA moeten die houding van de VVD verstaan: in het isolement ligt onze kracht.

Redactie: Kees van der Malen.