De EU slaat losjes tien mijlpalen

De besluitenlijst van de asiel- en justitietop van Tampere was lang. Toch zal de uitwerking van alle afspraken van de Europese regeringsleiders een moeizame klus worden.

Afgelopen vrijdagavond ver na middernacht in de lobby van Sokos Hotel Ilves in het Finse Tampere. De Belgische premier Guy Verhofstadt is in grote staat van opwinding.

Hij schreeuwt door een mobiele telefoon en rent woedend heen en weer. Hij is weliswaar in Finland om met de andere regeringsleiders van de Europese Unie te overleggen over asielbeleid, immigratie, en bestrijding van georganiseerde misdaad, maar is nu bezig om door middel van een lange woede-uitbarsting nieuwe onrust in Brussel over dioxinen in varkensvlees de kop in te drukken.

Een andere scène, enkele uren eerder in de rode bakstenen voormalige textielfabriek waarin de Finse regering de speciale top van de Europese regeringsleiders heeft georganiseerd. De Britse premier Tony Blair vertelt dat hij uitgebreid heeft gesproken met zijn Franse collega Lionel Jospin om te protesteren dat Frankrijk ondanks een EU-besluit weigert om Brits rundvlees toe te laten. Hij maakt zo'n indruk dat de BBC televisie de volgende morgen meldt dat rundvlees de topbespreking over justitiezaken heeft gedomineerd. Franse diplomaten zeggen achteraf dat het gesprek van Jospin en Blair over Brits vlees slechts enkele minuten heeft geduurd.

De Europese regeringsleiders hadden afgelopen vrijdag en zaterdag in Tampere ruimschoots tijd voor andere zaken dan illegale immigranten of bestrijding van het witwassen van geld. ,,Het was een top die technisch leek', zei de Duitse bondskanselier Gerhard Schröder. Maar omdat regeringsleiders geen gezelschap juristen vormen, werden zij niet belemmerd door technische kennis en werkten zij een waslijst van onderwerpen met zo'n snelheid af, dat Nederlands premier Wim Kok zich afvroeg wat hij moest gaan doen met zijn niet voorziene vrije uren.

Veel regeringsleiders raakten niet moe om te herhalen dat de top niet ten doel had om nauwkeurige besluiten te nemen. Premier Kok noemde het belangrijkste van Tampere de boodschap die de regeringsleiders hadden gegeven : de burgers kunnen ervan verzekerd zijn dat aan hun problemen wordt gedacht. De Franse president Jacques Chirac zei: ,,Het doel was om aan te geven dat de kwesties die wij vandaag aan de orde hebben gesteld geen wezen van Europa zijn.' Bondskanselier Schröder stelde vast dat na de totstandkoming van het Verdrag van Amsterdam in 1997 de eerste grote stap voorwaarts is gedaan op de lange weg naar een Europese justitiële integratie. De Finse premier Paavo Lipponen presenteerde de conclusies als ,,De tien mijlpalen van Tampere'.

De voorzitter van de Europese Commissie, Romano Prodi, had de regeringsleiders vrijdag al bij de aanvang van het overleg een oplossing aangeboden voor het probleem dat zij niet in staat waren om ingewikkelde juridische kwesties op te lossen. Hij bood aan dat de Europese Commissie de komende jaren als een schoolmeester met een `scorebord' controleert wat in het bijzonder de Europese ministers van Justitie van de uitwerking van de vele plannen van Tampere terecht brengen. Zijn aanbod werd met grote dank aanvaard door de regeringsleiders, die zich realiseerden dat zij wel met het nodige tromgeroffel doelstellingen konden aankondigen, maar dat daarmee voorlopig nog niet de vele weerstanden overwonnen zijn die bij juridische specialisten in de EU-lidstaten bestaan.

Sommige regeringsleiders hadden voorzien dat zij ruim in de tijd zouden zitten in Tampere en hadden daarom alternatieve bezigheden gepland. Zo wilden de Franse president Chirac en de Duitse bondskanselier Schröder dat hun collega's een voorstel zouden aanvaarden voor een nauwkeurige functieomschrijving van Javier Solana, de voormalige secretaris-generaal van de NAVO die vanmorgen is aangetreden als de nieuwe secretaris-generaal van de Raad van Ministers van de EU. In die laatste functie krijgt hij verantwoordelijkheid voor het buitenlands- en veiligheidsbeleid van de EU, zonder dat echter vast ligt wat precies zijn positie is ten opzichte van de EU-ministers van Buitenlandse Zaken en ten aanzien van de Europese Commissie.

Het Frans-Duitse voorstel om Solana te laten benoemen door een toekomstig politiek en veiligheidspolitiek comité met vertegenwoordigers van de EU-lidstaten werd echter tijdens het diner vrijdagavond door andere regeringsleiders resoluut naar de prullenmand verwezen. Gastheer Lipponen zei dat de positie een kwestie was voor de top in Helsinki in december. Hij kreeg uitgebreide bijval en daarmee was de kwestie van tafel. Maar onschuldig vond premier Kok net als veel van zijn collega's deze vrijetijdsbesteding van Chirac en Schröder niet.

De kleinere EU-lidstaten zagen het voorstel als een poging van de grote lidstaten om de positie van Solana te dicteren. Het voorzitterschap van de EU dat op het ogenblik door Finland wordt bekleed, moet echter zelf met een voorstel komen, vinden de kleinere lidstaten. Dat is meer dan een formaliteit. De kleinere landen vrezen dat de groteren Solana een dominerende positie willen geven tegenover hun ministers van Buitenlandse Zaken. Solana mag dan verantwoordelijk worden voor het buitenlands beleid, hij zal zich moeten voegen naar de fungerende voorzitter van de Raad van Ministers. Als dat halfjaarlijks voorzitterschap in handen is van een kleine lidstaat, moet Solana zich daarnaar richten. Wat Solana wel of niet mag, is een zaak van alle lidstaten. Dat kunnen Frankrijk en Duitsland niet zomaar doordrukken. ,,Het was maar een probeersel', was volgens een diplomaat achteraf het Frans-Duitse excuus.

Bij de afsluiting van de top in Tampere zaterdagmiddag sprak de Belgische premier Verhofstadt met geen woord over de problemen van dioxinen in varkensvlees. Hij zei tevreden dat de Europese regeringsleiders niet slechts vrijblijvende besluiten hadden genomen. ,,Deze top bracht grote vooruitgang', constateerde de minister-president.

Solana

In het artikel De EU slaat losjes tien mijlpalen (maandag 18 oktober, pagina 5) stond: ,,Het Frans-Duitse voorstel om Solana te laten benoemen door een toekomstig politiek en veiligheidspolitiek comité met vertegenwoordigers van de EU-lidstaten.'' Dit had moeten zijn: ,,Het Frans-Duitse voorstel om Solana te benoemen tot voorzitter van een toekomstig politiek en veiligheidspolitiek comité.''