De Batswana mogen ook op boeven stemmen

Verkiezingen in Botswana leverden het afgelopen weekeinde zoals was verwacht een zege op voor de regeringspartij BDP, die nog nooit verloor. Toch is het land voor Afrikaanse begrippen een volwaardige democratie.

Midden in de droogte van Zuidelijk Afrika ligt een kleine oase van rust en democratie, Botswana. Perfect is zij niet, de oudste democratie van Afrika, daterend uit 1965, maar het is er beter toeven dan in de meeste andere landen in de regio. Geen burgeroorlogen, een keurig gekozen parlement, lage corruptie en een goeddraaiende economie die de mensen dankzij de rijkste diamantmijnen ter wereld en de sodawinning een voor Afrikaanse begrippen gemiddeld hoog inkomen bezorgen.

Botswana is een klein land naar inwoneraantal (1,5 miljoen), de oppervlakte is even groot als Frankrijk. De Batswana, zoals de ingezetenen heten, zijn trotse, een beetje afstandelijke mensen, die zich niet gauw van de wijs laten brengen. `Die verrekte negers' noemde de Engels/ Zuid-Afrikaanse industrieel Cecil John Rhodes hen eind vorige eeuw, nadat de drie koninklijke chiefs van wat toen nog Bechuanaland heette, weigerden een deel van Brits Zuid-Afrika te worden. Verder dan een protectoraat lieten de Batswana zich niet drijven. In 1966 kreeg het land zijn onafhankelijkheid en sindsdien is het een democratie geweest, met een grondwet, vrije verkiezingen die elke vijf jaar zijn gehouden en een president die slechts twee termijnen mag zitten.

Het land heeft één probleem en dat is ook meteen een groot probleem: aids. Nergens ter wereld is de geregistreerde infectie zo hoog, bijna een kwart van de totale bevolking. In de seksueel meest actieve bevolkingsgroep tussen 15 de en 49 jaar is zelfs 29 procent besmet. In de twee grootste ziekenhuizen heeft zeventig procent van de patiënten een aids-gerelateerde ziekte. De overheid staat machteloos, aan de voorlichting ligt het niet, overal in het land staan billboards, worden pamfletten uitgedeeld en hebben campagnes op scholen plaats. Maar door de koppigheid van de Batswana trekt niemand zich er iets van aan.

Ondanks hun vrije keuze stemden de Batswana sinds de eerste verkiezingen in meerderheid steeds op dezelfde partij: de Botswana Democratische Partij (BDP). ,,Dat de mensen elke keer op de BDP stemmen is natuurlijk hun goed recht, daar kan niemand iets van zeggen, zolang het verkiezingsproces vrij en eerlijk is'', zegt Gabriel Seeletso, de secretaris van de onafhankelijke kiescommissie (IEC).

Waar het wringt in de Botswaanse verhoudingen is de botsing tussen traditionele en democratische waarden. De Botswana Guardian, een van een handvol onafhankelijke en zeer kritische weekbladen, omschrijft dit als volgt: ,,Het land is gegalvaniseerd in een systeem van politieke partijen die hen wijsmaken dat ze gerust op boeven of leugenaars mogen stemmen, zolang de partijen hun kandidatuur steunen.''

Het is inderdaad een feit dat veroordeelde criminelen meededen aan de verkiezingen en dat partijen hen toelaten.

Zowel de regerende Botswana Democratische Partij als het Botswana Nationaal Front, een van zes andere partijen, had elk in ieder geval één kandidaat met een strafblad op de lijst staan. The Guardian herinnerde de burgers aan de vooravond van de verkiezingen aan het aloude gezegde dat een volk de regering krijgt die het verdient: ,,Als u stemt op schurken die alleen uit zijn op het plunderen van de schatkist, dan verdient u hen als leiders. Als u kiest voor corrupte politici, voor leugenaars en draaikonten, klaag dan niet als ze u vergeten.''

Misschien dat de opkomst bij de verkiezingen om deze reden ook zeer matig was: slechts de helft van de kiezers nam de moeite zich vooraf te registreren en van hen bleef nog eens een aanzienlijk deel thuis.

Festus Mogae (60) een in Oxford opgeleide, welbespraakte econoom, sinds vorig jaar president door het vrijwillig aftreden van zijn voorganger Sir Quett Masire, zal woensdag in zijn ambt worden bevestigd, nu zijn BDP een grote meerderheid in het parlement heeft behouden. De kiescommissie had vanmorgen de resultaten binnen uit 33 van de 40 districten. de BDP stond daarbij op 28 zetels; het Botswana National Front op 5 zetels.

De BDP heeft de meeste aanhangers op het platteland, maar tot haar eigen ongenoegen is de hoofdstad een bolwerk van de oppositionele Botswana Congres Partij, die het stadsbestuur domineert. Maar voor de democratie van Botswana is dat een goed teken. Dit land, in de schoot van Afrika, is het enige in de regio, inclusief Zuid-Afrika waar niet slechts één partij de lakens uitdeelt.

Het kraakheldere nieuwe parlementsgebouw in Gaborone, pas vorig jaar geopend, een toonbeeld van 's lands zelfvertrouwen, staat klaar voor de nieuwe volksvertegenwoordigers. Klaterende fonteinen – een absolute luxe in dit kurkdroge land – koperen deuren en marmeren vloeren zullen hen verwelkomen.