Voorlichters

Elsbeth Etty heeft een nieuwe vijand gevonden: ,,Woordvoerders, voorlichters, pr-functionarissen, spin doctors zijn de geestelijke lijfwachten van bestuurders en politici. Behalve de gorilla's die voor fysieke bescherming tegen terroristen moeten zorgen, heb je de aapmensen die gekke bekken trekken en ssst! sissen als er een lastige of kritische vraag wordt gesteld.''

Het procédé werkt volgens een oud beproefd recept: schrijf je vijand onmetelijke macht toe, ontmasker zijn achterbakse bedoelingen, generaliseer dat tot het uiterste en stel daar vervolgens je eigen hoogstaande morele verontwaardiging tegenover. Klaar. En zo komt Etty tot haar conclusie: ,,Op het moment dat de gekozen bestuurders om verantwoording wordt gevraagd, springen hun voorlichters naar voren. Niet om voorlichting te verschaffen, maar omgekeerd om te voorkomen dat `rauwe', onbezwachtelde informatie het publiek bereikt in `politiek gevoelige' de `beeldvorming' beïnvloedende aangelegenheden.''

Ik vind het jammer dat bij sommige journalisten dit beeld bestaat van de voorlichter. De voorlichting heeft bij de overheid vooral zijn intrede gedaan als gevolg van de Wet openbaarheid van Bestuur. In dezelfde tijd is er een explosieve groei van de media ontstaan. Niet alleen moesten de ministeries veel beter toegankelijker zijn voor de burger, de persvoorlichters kregen daarnaast de taak elke vraag van de journalist zo goed mogelijk te beantwoorden. De voorlichter kent de weg binnen het ministerie en zal daardoor redelijk snel en adequaat deze vragen kunnen beantwoorden.

Het is niet de bedoeling dat de voorlichter met een rood potlood met de journalist onderhandelt over wat wel en niet in de krant komt, zoals Etty het stelt. Overschat de rol van de voorlichter niet. Het zijn de bewindslieden die zelf bepalen of ze wel of geen interviews willen geven. Waar het de voorlichter wel om gaat is dat de geïnterviewde nauwkeurig wordt geciteerd en hem geen woorden in de mond wordt gelegd die zijn bedoeling niet adequaat weergeven.

Wij zijn ons wel degelijk bewust van de verantwoordelijkheid die de voorlichter voor openbaarheid van de feiten heeft. De zaak is echter heel wat ingewikkelder dan Etty in haar column doet voorkomen. Een overheidsapparaat zit midden in een krachtenveld van ontelbare, conflicterende en tegenstrijdige belangen op korte en lange termijn.

Wat eenmaal in de krant staat, staat er zwart op wit. Bovendien zijn journalisten, in de haast en onderlinge concurrentie niet allemaal en niet altijd geïnteresseerd in de nuance. De lezer zal zich niet zo gauw afvragen of de feiten kloppen. Interessant is dat Etty zelf zich nogal gemakkelijk baseert op het nieuws dat de voorpagina van de Volkskrant haalde over de plannen van de RVD om de voorlichting te manipuleren. Helaas werden in dit bericht de feiten niet goed weergegeven. Gelukkig konden we dat tenminste in de NRC van afgelopen maandag lezen.