Half west, half oost

Als je met een meisje danst, heb je de volgende dag heel Amman aan de telefoon. En als je haar vader vertelt dat je verliefd bent, heeft hij de datum voor het verlovingsfeest al geprikt. Jordaanse jongeren zijn schizofreen: geëmancipeerd en toch maagd voor het huwelijk. `Misschien moet ik mijn moeder toch maar vragen een vrouw voor me te zoeken.'

Ayoub N. komt voorrijden in een cabriolet, Nidal T. in zijn Landcruiser. De afgesproken plek: Salute, een bruin café met bergterrassen, geliefd bij de jeunesse dorée van Amman. Het is donderdagavond, REM schalt door de luidsprekers. Het café zit stampvol goedgeklede twintigers en dertigers. Mannen alleen worden door de uitsmijter geweerd – tenzij hij ze goed kent. Dat gaat zeker op voor Nidal en Ayoub, beiden 28, telgen van invloedrijke families in Jordanië. Nidal werkt in de zaak van zijn vader, Ayoub heeft een eigen importbedrijf. Ze roken waterpijp, bestellen gin-tonic en praten over datgene wat hun het meest bezighoudt: vrouwen. Om die reden willen ze niet met hun echte naam in de krant – veel te gevoelig. ,,Alle mensen in dit café'', zegt Ayoub, ,,zien er Westers uit. Ze hebben in het buitenland gestudeerd, hebben geld, leiden een minder traditioneel leven dan andere Jordaniërs. Er zijn tweeduizend, drieduizend van dit soort jongeren in Amman. Maar we zitten allemaal met een gigantisch probleem: hoe vinden we de ware? We lijken allemaal heel los en soepel, maar dat is schijn.''

Nidal: ,,Vroeger vroeg je: `Mam, kun je een bruid voor me vinden, eentje die kan koken en schikkelijk is?' Wij willen een vriendin als echtgenote. Iemand met wie je kunt praten. Je moet haar van tevoren kennen, dus. Maar uitgaan met een vrouw is onmogelijk. De volgende dag heb je haar vader op je dak: `Wat wil je met mijn dochter?'''

Ayoub: ,,De vaders willen meteen een verlovingsdatum prikken. Zodat ze tegen de buren kunnen zeggen: mijn dochter slaapt niet rond, het is heel serieus.

Nidal: ,,Twee jaar geleden ging ik met een leuk meisje uit. In een groep. We wilden wel eens alleen zijn. Ik was niet verliefd, wel geïnteresseerd. Dus zei ik: `Laten we het onze ouders vertellen, om kwade tongen te smoren'. Een paar weken later gaven haar ouders een verlovingsfeest voor 500 man. Oké, dacht ik, nu kan ik haar rustig leren kennen. Maar toen begon haar vader: `Iedereen vraagt wanneer jullie gaan trouwen. Ze denken dat je alleen met haar verloofd bent om, eh, je weet wel. Het is beter om een trouwdatum te prikken'. Vlak voor het huwelijk heb ik haar de bons gegeven. Ik wilde haar leren kennen, niet trouwen! Ik werd gek van die sociale pressie. De ellende is dat ik nóg denk: misschien was ze wel de ware. Ik had de kans niet om dat uit te vinden.''

Ayoub: ,,Je hoort in het Westen dat Arabische mannen vrouwenemancipatie tegenhouden. Maar in ons geval is het evengoed andersom. Wij willen wat meer vrijheid, maar de vrouwen willen maar één ding: zo snel mogelijk het huis uit. Het huwelijk is de enige uitweg. Zij willen ons ook wel leren kennen, maar hebben nog niet het lef om tegen hun vaders te zeggen: `Pappie, láát ons nou even een paar maanden met die jongen'.''

Nidal: ,,En hoe ouder je wordt, hoe erger het is.''

Ayoub: ,,Wij zijn `oud'. De meesten van onze vrienden zijn getrouwd. Mijn moeder zucht elke ochtend: `Ik hoop dat je snel trouwt'. Er zijn nog een paar vrouwen van onze leeftijd over. Die zijn zo desperaat dat ze al aan een huwelijk denken als je ze maar áánkijkt.''

Nidal: ,,Of ze hebben al met andere mannen geslapen.''

Ayoub: ,,Toen ik in Amerika studeerde, ben ik bijna met een Amerikaanse getrouwd. We woonden ongeveer samen. Toen ze vertelde dat ze met andere mannen naar bed was geweest, knakte er iets in mij. Ik ben weggelopen.''

Nidal: ,,Wij zijn schizofreen. Half Westers, half Oosters. Ik moet accepteren dat mannen en vrouwen gelijk zijn. Wij hebben met meisjes geslapen. Waarom mag mijn toekomstige vrouw dan geen `verleden' hebben? Maar op de een of andere manier kan ik dat niet aanvaarden. Zo zijn we grootgebracht. Ik kan mijn wortels niet verloochenen.''

Ayoub: ,,De jongere generatie is anders. Die Internetkids zitten nergens mee. Kijk naar mijn broer van 21! Die gaat alleen met meisjes uit, maagd of niet, en heeft lak aan roddels. Ze hebben feesten met hasj, velen slikken pillen als Tramadol. Wij zijn de laatsten van de oudere generatie. De Golfoorlog heeft veel veranderd. Doordat alle Palestijnen uit de Golf hier kwamen in 1991, was er ineens een markt voor cafés en disco's. Er kwam een uitgaanscircuit. Wij hadden dat niet toen we zestien waren.''

Nidal: ,,We kunnen ook wel met die jonkies uit, maar daar heb ik geen gesprek mee. De ouderen hebben gestudeerd, wat van de wereld gezien. Ze zijn vaak slimmer dan wij. Wij moeten aan het werk om geld te verdienen, zij studeren dóór...''

Ayoub: ,,... en wachten allemaal vergeefs op de prins op het witte paard die maar niet komt. Letterlijk, want er zijn in Jordanië prinsen.''

Nidal: ,,De oudere vrouwen zijn bovendien verwend. Van onze klasse, bedoel ik. Ze willen dat hun man ze alles geeft wat hun vader ze ook gaf. Groot huis, dure auto. Maar wij beginnen net! Ik heb mijn eigen bedrijf, maar veel jonge mannen werken bij hun vaders in de zaak en hebben pas geld als hij doodgaat. Veel van ons hangen de macho uit, maar na de wittebroodsweken blijkt natuurlijk wat we echt waard zijn. Dan begint de ellende. Ze scheiden zelden, dat is nog taboe, maar die vrouwen slapen allemaal met anderen als hun man 's ochtends naar zijn werk gaat.''

Ayoub: ,,Je sluipt zo'n huis binnen in de hoop dat niemand je ziet. Ik doe het wel eens, hoe triest het ook is. Of je spreekt af in cafés buiten Amman, waar je kunt zoenen. Een ervan heet `De Stad Uit'.''

Nidal: ,,Veel van die vrouwen zijn feminist geworden, uit pure desillusie. Ze kunnen geen kant meer op. Ze mogen zelfs niet werken van hun man – als ze dat al willen trouwens.''

Ayoub: ,,Ik zou ook niet willen dat mijn vrouw werkt. Stel je voor dat haar baas avances maakt.''

Nidal: ,,Jij zoekt een vrouw met wie je kunt praten, die je begrijpt – en je wilt niet dat ze werkt? Dan ben je binnen de kortste keren uitgepraat. De mijne mag wel werken. Misschien ook niet in dienst bij iemand anders, maar dan richt ik toch een bedrijfje voor haar op? Dan is ze haar eigen baas en heeft ze geen last van ongewenste intimiteiten.''

Ayoub: ,,Ik ben bang om weer verliefd te worden. Alles is dubbel in mij. Ik weet wat ik wil, maar ik maak het zelf onmogelijk. Het enige waarin ik me nog uitleef is mijn werk. Misschien moet ik mijn moeder toch maar gewoon vragen om een vrouw te zoeken.''

Nidal: ,,Dat deed mijn oudere broer uiteindelijk, en die is gelukkiger dan ik. Of je wordt religieus. Dan worden alle moeilijke vragen ook voor je beantwoord. Dan is alles nasib, voorbestemd, niks meer aan te doen.''

Ayoub: ,,Kom, we rekenen af en gaan naar het verlovingsfeest van Maha en Kais, anders komen we te laat. Verlovingsfeesten zijn eigenlijk de enige feesten waar ik nog naar toe ga. Omdat je wel moet. Meestal ga ik met mijn ouders. Maar als je al met een meisje danst, heb je de volgende dag heel Amman aan de telefoon. Wat een veemarkt.''

Nidal: ,,Vanavond zijn er geen ouders bij.''

Ayoub: ,,Dan nog dans ik niet.''

Het feest is in Jabal Amman, een gegoede wijk, in een romantisch oud, ommuurd huis van mansdik steen – van de vader van de aanstaande bruid. Zij draagt een strakke doorschijnende jurk, haar verloofde is in jeans. Een Filippijnse bediende draagt sandwiches rond in een ronde gevlochten mand. Achter de donkerbruine jaren-zeventig huisbar schenkt een ander cocktails. De muziek is oorverdovend, hip-hop. Iedereen is rond de dertig. Veel vrouwen hebben korte rokken, omslagdoeken en Fendi-tassen.

Ze ogen, wederom, ongecompliceerd in de omgang. Mannen en vrouwen kletsen samen, maar vooral small talk: de gesprekken gaan over werk, studie, de familie. De meesten zijn getrouwd, legt Ayoub uit, en dus `veilig', binnen bepaalde grenzen dan. Alleen een insider ziet: de alleenstaanden praten nauwelijks met elkaar – althans niet als ze van de andere sekse zijn. Ze zonderen zich zéker niet af. Iedereen blijft in de ruime huiskamer, in de groep. Dat is de code. En het zijn alleen de `gevestigde stellen' die dansen. ,,Die blonde daar'', zegt hij met een knik van het hoofd, ,,met dat tweed rokje, dat is de ex-verloofde van mijn beste vriend. Ze is 31 en aardig, maar wel op jacht. Voor haar moeten we dus oppassen.''

Ooh, wat haat hij deze leeftijd, zegt hij midden in de nacht, in zijn auto-met-open-dak op weg naar huis. Hij heeft inderdaad niet gedanst. Ayoub zet de cd keihard aan, zodat heel Amman kan horen wat voor hard gelag het is om een jonge, rijke oude man te zijn in dit land, en je hopeloos gevangen te voelen tussen twee culturen.

Dit is het laatste stuk van Caroline de Gruyter vanuit haar standplaats in het Midden-Oosten