Glanzend en glimmend, in rastakleuren

,,Het zijn herinneringen waar veel mensen nog steeds een brok van in de keel krijgen. De aflevering was 's middags, in de hal op Schiphol-Oost, en daar stond hij, glanzend en glimmend, geschilderd in de rastakleuren van Ethiopean Airlines.

Wij vonden dat vliegtuig zo mooi dat we hem, toen we een keer op het Journaal moesten, hadden gebruikt als achtergrond. De mannen van Fokker hadden er palmbomen en bloemen omheen gezet en later stroomde de hal vol met pers en genodigden. De directeur van Ethiopean Airlines, Achmed Kellow, doctor Kellow, was ook overgekomen en hij had drie vliegers bij zich die geen van drieën ooit in een Fokker 50 hadden gevlogen. Ze waren voor dit toestel opgeleid in een simulator.

Deze Fokker 50 was de laatste van een serie van vijf die na het faillissement nog gebouwd waren voor Ethiopean Airlines. Het was een profijtelijke order, waarvoor we trouwens nog stevig hebben moeten onderhandelen. De eerste Fokker 50 was in oktober 1996 afgeleverd. Om nog wat zaken te regelen ben ik toenmeegevlogen van Caïro naar Addis Abeba, met twaalf man aan bood, onder wie de Nederlandse ambassadeur. De rest van de stoelen was bezet met reserveonderdelen. Een Fokker 50 vliegt niet zo hoog en niet zo snel, dus dat was een prachtige tocht over de Nijl en de woestijn. In Addis Abeba stond het halve Ethiopische kabinet ons op te wachten. Ze noemden de Fokker 50 de nieuwe Dakota.

Achteraf kun je zeggen dat tussen de aflevering van het eerste en de laatste toestel voor Ethiopean Airlines het lot van Fokker zich definitief voltrokken heeft. In oktober 1996 waren de curatoren van Fokker nog keihard in de slag om Fokker te laten overleven. We zaten middenin de onderhandelingen met Samsung, het optimisme was er nog.

In mei 1997 stond vast dat Fokker niet meer zou opstaan. Het kon niet anders én het had anders gemoeten — het is allebei nog steeds waar. De vraag naar het bestaansrecht van Fokker blijft razend moeilijk. Sinds het faillissement heeft zich wel een kentering voltrokken: de koers van de dollar is nu veel hoger en de koersgevoeligheid van het oude Fokker was enorm. Eén cent stijging betekende 10 miljoen gulden meer inkomsten voor Fokker. Daarbij is er in de wereld op dit moment een gebrek aan regionale vliegtuigen. Je bent geneigd om te denken: nu had het misschien wél gekund. Maar al zou je nu een businessplan kunnen maken dat zich rondrekent, dan nog blijft staan dat Fokker op termijn niet zelfstandig verder zou kunnen. Het kan alleen met andere partijen, internationaal. Je moet investeren in nieuwe ontwikkelingen en die kosten zijn gewoon te hoog. Die kun je nooit uit de normale exploitatie halen. En in de luchtvaartwereld is het total war, de concurrentie is moordend.

De laatste aflevering was dramatisch en tegelijkertijd feestelijk. De mensen van Fokker hadden een geweldige prestatatie geleverd. Maar iedereen wist: als de gasten straks naar huis zijn, gaan de lichten uit, de apparatuur wordt afgekoppeld — en Fokker is voorbij. Kellow hield een toespraak waarin hij zei dat hij het een schande vond dat de Nederlandse regering zo'n schitterende industrie verloren liet gaan. Het was hem niet uit te leggen waarom het zo gegaan was. Ik had dat vlak daarvoor ook al meegemaakt in Vietnam, toen we daar een Fokker 70 afleverenden. Tot drie keer toe vroegen ze waarom, ik heb het tot drie keer toe uitgelegd en tot drie keer toe hebben ze het niet begrepen. En dat valt ze denk ik ook niet kwalijk te nemen.

De laatste Fokker 50 werd op de ochtend van de 23ste uitgewoven. Ethiopean Airlines had ons uitgenodigd om de aankomst van het vliegtuig te komen vieren. Er was een grote ceremonie in het Hilton in Addis Abeba. In Ethiopië is men erg pro Fokker en ook tamelijk pro Nederland, sinds de hongersnood van 1985. Kellow hield weer een toespraak, ik hield weer een toespraak. De details herinner ik me niet goed meer. Ik weet nog wel dat ik over proudness en sadness sprak. Natuurlijk sprak ik over proudness en sadness. En toen was het over.''