GEREKTE KOMEETBANEN DUIDEN OP ONBEKENDE PLANEET VAN DE ZON

Planeet X is weer even terug! De Britse astronoom John Murray, van de Open Universiteit in Milton Keynes, suggereert dat de zon misschien nog een forse planeet heeft die op zeer grote afstand om haar heen draait. Die planeet zou zich verraden via zijn invloed op kometen die in zeer langgerekte banen om de zon bewegen. Deze zogeheten `langperiodieke kometen' bevinden zich gewoonlijk in de wolk van komeetkernen die de zon tot op zeer grote afstanden omringt, de zogeheten Oortwolk, en komen alleen naar de binnendelen van het zonnestelsel wanneer hun baan door een verstoring van het lokale gravitatieveld in de juiste richting wordt omgebogen.

Murray bestudeerde de banen van 298 van deze kometen (vermeld in een recente catalogus) en ontdekte dat het verste punt (aphelium) van hun baan een geringe voorkeur vertoont voor waarden rond de 40.000 astronomische eenheden (40.000 maal de afstand aarde-zon). Die verdeling lijkt sterk op de clustering van de aphelia van kortperiodieke kometen rond de baan van Jupiter. Aangezien Jupiter zelf de oorzaak van die clustering is, zou men kunnen denken dat ook de clustering op zeer grote afstand van de zon op de invloed van een planeet wijst.In de Monthly Notices of the Royal Astronomical Society (11 okt) laat Murray zien dat die verre clustering het beste kan worden verklaard met behulp van een planeet van het formaat van minstens Jupiter die op een afstand van 32.000 astronomische eenheden om de zon draait - in een richting tegengesteld aan die van de bekende planeten. De omlooptijd zou 5,8 miljoen jaar bedragen en de helderheid zou zo gering zijn dat het geen wonder is dat het object nog niet is gezien. Uit de verdeling van de komeetbanen kan zelfs, zij het met een zeer grote onzekerheid, de huidige positie van de planeet worden afgeleid. Als hij bestaat, zou hij zich ergens in het gebied van de sterrenbeelden Arend en Dolfijn moeten bevinden.

Volgens Murray is het hoogst onwaarschijnlijk dat het gevonden effect wordt veroorzaakt door bijvoorbeeld een ster die éénmalig langs de zon beweegt. Even onwaarschijnlijk is het echter dat er op die afstand ooit zo'n planeet is ontstaan, of heel lang om de zon heeft kunnen draaien. De minst onwaarschijnlijke verklaring, aldus Murray, is dat het hemellichaam vrij recent in zijn huidige baan is gekomen. Astronomen hebben al vaker een beroep gedaan op een verre Planeet X om vermeende onregelmatigheden in de beweging van Uranus en Neptunus te verklaren. Ook Murray sluit niet uit dat het door hem gevonden effect een andere oorzaak heeft.