Een zakelijke kijk op migratie

Haar schoongepoetste kantoor lijkt ver verwijderd van de sores van migranten en de mottige wereld van asielzoekers, het hosselen, de kampen, de mensensmokkelaars, de harde confrontaties met wantrouwende immigratiediensten. Maar schijn bedriegt. Elspeth Guild, internationaal vermaard migratieadvocate en auteur van een half dozijn standaardwerken over Europees migratierecht, is geen salongeleerde. ,,Daarvoor ben ik zelf te veel migrant.''

Tweemaal per week pendelt ze tussen Engeland en Nederland en ruilt ze een drukke advocatenbaan enkele dagen in voor academisch werk aan het Nijmeegse Centrum voor Migratierecht. In haar Londense office bij Kingsley Napley Solicitors aan de rand van het zakencentrum, de City, ziet Guild alle perikelen van de Europese migratiepraktijk. ,,Hier krijgen wij vooral klanten uit het zakenleven. De overheid stimuleert het internationale bedrijfsleven. Een ideale omgeving voor migratiejuristen.''

Naast haar advocatenpraktijk coördineert Guild ook de Europese groep van de Immigration Law Practitioners Association, een enorm informatienetwerk waarbij meer dan 600 niet-gouvernementele organisaties en juristen zijn aangesloten. ,,Daar merk je de minder zonnige kanten van migratie.''

Ze spreekt over de beste koers voor Europees asiel- en migratiebeleid. Daarover heeft de Europese Raad gisteren en vandaag in Finland een speciale top gehouden. Volgens Guild zijn met het Verdrag van Amsterdam de juridische mogelijkheden voor Europees asiel- en migratiebeleid fors toegenomen. In het EG-verdrag is een nieuwe titel opgenomen over `vrij verkeer van personen, asiel en migratie'. Twaalf van de vijftien EU-lidstaten hebben zich daarmee verplicht Europees migratiebeleid een gemeenschappelijker karakter te geven. Alleen het Verenigd Koninkrijk, Ierland en Denemarken zijn voorlopig uitgezonderd. Naast verwijzingen naar een interne markt is er in het Verdrag nu sprake van het scheppen van een `ruimte van vrijheid, veiligheid en rechtvaardigheid'. Guild grinnikt. ,,Mooie woorden.''

Juristen onderstrepen dat `Amsterdam' een grote doorbraak betekent voor het Europees migratierecht. Asiel- en migratiebeleid komen in de harde, bindende kern van Europees beleid. De Europese Commissie, het Europees Parlement en het Europese Hof krijgen een veel grotere inbreng. Politiek blijft echter onzeker of grotere Europese bemoeienis met migratiepolitiek vooral zorg of zegeningen zal brengen. Gezien de uiteenlopende belangen van lidstaten – er wordt onder meer door Nederland geklaagd over `ongelijk verdeelde lasten' tussen lidstaten in de opvang van asielzoekers – geven sommige betrokkenen de EU-top in Tampere weinig kans van slagen.

Guilds stokpaardje: het debat over migratie in Europa ligt uit het lood. ,,Er zijn allerlei interessante migratie-ontwikkelingen gaande waarvan we meer zouden moeten leren. We hangen onze discussies over migratie te veel op aan een heel klein deel ervan. De politiek klaagt vooral over `vloedgolven asielzoekers' in Europa. Terwijl je nuchter moet constateren dat de EU in 1998 weliswaar circa 300.000 asielzoekers registreerde, maar dat er wereldwijd meer dan 20 miljoen mensen op de vlucht zijn of ontheemd. Ook is het goed te weten dat naast asielaanvragen in de EU in 1998 1,2 miljoen andere immigranten werden genoteerd. Economische en andere migratie vormt in Europa dus de hoofdmoot. Toch vertroebelen we de discussies steeds met asielkwesties. We demoniseren sommige economische migranten tot het scum of the earth to be shot at the border, terwijl we allerlei andere verplaatsingen van personen, vooral aan de bovenkant van de markt, niet als voorbeelden van migratie beschouwen.

,,Na de val van de Muur lijkt de migrant, vooral de asielzoeker, de nieuwe vijand te zijn waarop alle gefrustreerde gevoel over lost control en verloren identiteit wordt botgevierd. We zien enorme politieke verharding, met name in het asielbeleid. Zonder een smokkelaar kom je Europa nauwelijks meer binnen. Het publieke debat, doorspekt met verhalen over illegale prostitutie, kindersmokkel en andere criminaliteit, werkt onverkort nadelig door, ook op migranten die al lang legaal in Europa verblijven. Er zijn mensen die iedere vreemdeling een asielzoeker noemen en iedere asielzoeker een crimineel. Het besef dat migratie een normale bezigheid is, waarover men ook zakelijk kan spreken, verdwijnt zo volledig naar de achtergrond.

,,Als Philips Liberiaanse computerdeskundigen wil aannemen is dat geen punt. Zoals John Salt van University College London in enkele baanbrekende studies heeft laten zien is er aan de top van multinationale ondernemingen een totaal eigen interne markt ontstaan. Daar migreert men dat het een lieve lust is. Wat kunnen we daarvan opsteken?''

Sinds de invoering van de Europese Interne Markt in 1985 is juridisch meer vrijheid van verkeer van personen en diensten vastgelegd. Uit legio voorbeelden, zegt Guild, blijkt dat internationalisering van de economie praktisch nog niet gepaard gaat met even geolied personenverkeer.

Zo hanteren EU-lidstaten eigen arbeidsmarktbeleid. Bedrijven worden soms verrast door verschillen in toelatingsregels voor werknemers. ,,Een grote firma in Groot-Brittannië wilde een team consultants sturen naar een dochteronderneming op het Europese vasteland. In dat team zaten enkele Nigerianen, die hier in Engeland een werkvergunning hebben. Maar voor het betreffende Beneluxland kregen deze Nigerianen geen Schengen-visum. Onderhandelen met ambassades is een dure affaire. Dus besloot het bedrijf het team zonder deze kernmedewerkers te laten vertrekken. Niet echt handig.''

Een ander voorbeeld. ,,Een Zuid-Afrikaanse cliënt. Een dokter. Hij werkt al acht jaar in Groot-Brittannië als arts, zijn ziekenhuis wil hem een vaste specialistenplaats aanbieden. Maar hij krijgt geen papieren. Want de regel is hier: ga terug naar uw herkomstland, doe daar vijf jaar ervaring op en dien dan een verzoek tot verblijf in. Terwijl deze man grote deskundigheid heeft, hier al bijna tien jaar bezig is en we zitten te springen om specialisten.''

Hebben EU-landen dan geen recht te bepalen welke mensen men toelaat tot hun arbeidsmarkt? ,,Zeker, maar dat kan minder spastisch. We kampen in grote delen van Europa met een structureel probleem op de arbeidsmarkt. Iedereen wil een witteboordenwerker zijn. Daarin worden bakken geld geïnvesteerd. Witteboordenmigratie is omvangrijk. We hebben daarmee echter tekorten gecreëerd, in de dienstensectoren, aan de onderkant van de markt. Toch weigeren we mensen van buiten de EU toe te laten die dat tekort zouden willen opvullen. Totdat het water ons aan de lippen staat, zoals nu in Nederland; en asielzoekers ineens `moeten' gaan werken. Beter zou zijn meer legale migratiekanalen te ontwikkelen, afhankelijk van het economisch getij. Door minder rigide met economische migratie om te gaan – zoals Spanje nu doet – zou je illegale instroom van arbeidskrachten deels kunnen ondervangen.'' Dreigt niet het gevaar van een onderklasse van migrantenwerkers? ,,Dat hoeft niet, het ligt er helemaal aan hoe je die banen honoreert.''

Van een genuanceerdere kijk op migratie valt volgens Guild veel te leren. ,,Bijvoorbeeld dat allerlei angsttijdingen niet kloppen. Mensen verhuizen niet zomaar. De EU zelf is het beste voorbeeld. De paniek na de toetreding van Spanje en Portugal tot de EU, dat Noord-Europa `overspoeld' zou worden door Zuid-Europeanen is loos alarm gebleken. Ook in de volgende ronde Europese verdachtmakingen zie je alweer opklaring. De Poolse tandartsen die in de tuinbouw kwamen werken, gingen daarna weer naar huis. En ze blijken ook niet de horde nasty drugdealing pimps waarvoor ze in de boulevardpers soms zijn uitgemaakt.''