De bewoners van de EBI

Twee Colombiaanse drugsbaronnen, een Turkse heroïnehandelaar, een Engelse groothandelaar in drugs en een Joegoslavische huurmoordenaar: de vierentwintig bewoners van de Extra Beveiligde Inrichting (EBI) vormen een internationaal gezelschap.

De oudste bewoner is evenwel een Nederlander: de 54-jarige Kobus L. vierde op 27 september jongstleden zijn vijfjarig verblijf in Vught. Kobus — autohandelaar en eigenaar van een zonnebankcentrum — is veroordeeld tot een celstraf van vijftien jaar onvoorwaardelijk en een miljoen gulden boete wegens drugshandel. Hij zou onder andere rechtstreeks cocaïne hebben afgenomen van de Surinaamse drugsbaron Desi Bouterse.

Iedere zes maanden is het verblijf van Kobus verlengd. In de schriftelijke motivering wijst de minister van justitie er steevast op dat Kobus niet mag ontsnappen omdat er dan sprake zou zijn van ,,een geschokte rechtsorde''. Bij deze overweging speelt een rol dat Kobus op 16 mei 1994 in het centrum van Rotterdam een compleet arrestatieteam wist af te schudden door er spectaculair — tegen het verkeer in — met zijn Mercedes vandoor te gaan.

De advocaat van Kobus, de Rotterdamse strafpleiter Tj. van der Spoel, vindt het unfair dat dit incident Kobus al vijf jaar lang wordt nagedragen. ,,Kobus is een beroemde kamper. Hij werd destijds klemgereden door een voor hem niet als zodanig herkenbaar arrestatieteam. Hij wist niet of het misschien wel een concurrerende groep was die hem een kopje kleiner wilde maken. Instinctief koos hij daarom voor het hazenpad.''

Kobus is ook extra vluchtgevaarlijk, vindt justitie. In 1995 heeft hij zich tijdens een telefoongesprek met zijn echtgenote laten ontvallen dat hij ,,buiten mannetjes heeft klaar staan, die na een seintje van U alles doen wat U zou vragen. Daarbij gaf U aan dat U binnen vijf minuten een kenteken zou kunnen laten natrekken'', aldus de minister van Justitie.

Van der Spoel vindt dat aan deze mededeling te veel waarde wordt toegekend. De vrouw van Kobus meende door een auto te worden gevolgd en daarop zou Kobus gezegd hebben dat het voor hem als autohandelaar eenvoudig was uit te zoeken wat er aan de hand was, meent de raadsman.

Van der Spoel heeft keer op keer bezwaar aangetekend tegen de onredelijk zware detentie. Kobus heeft tijdens zijn detentie nooit ,,zijn vrouw en kinderen mogen aanraken, knuffelen of zoenen. Zelfs de Hakkelaar werd meer intimiteit toegestaan.''

Kobus heeft psychische problemen. ,,In het verleden ondervond hij dagelijks last van hoofdpijnen, trillingen en concentratiestoornissen, hetgeen zijn functioneren heeft aangetast. Steeds meer dan vroeger valt Kobus in diepe zwarte gaten en heeft hij als zigeuner de zeer moeilijke stap genomen om psychologische hulp te zoeken bij de psycholoog verbonden aan de inrichting.''

Van der Spoel vindt ook dat het advocaten nodeloos moeilijk wordt gemaakt met cliënten de verdediging door te nemen. Hij moest met Kobus afgescheiden door een glazen wand tientallen ordners met processtukken doornemen. Er was zoveel materiaal dat Kobus een extra `studiecel' tot zijn beschikking had gekregen om alle processen-verbaal op te slaan.

Extra probleem was dat Kobus op een gegeven moment geen ordners en zelfs geen nietjes meer mocht hebben in zijn stukken. Uit veiligheidsoverwegingen. ,,Maar de tienduizenden losse A-4tjes, zoals de verslagen van 80.000 getapte telefoongesprekken raakten voortdurend door elkaar na celinspecties'', zegt Van der Spoel.

Op 31 mei van dit jaar boekte de advocaat alsnog een succes. De onafhankelijke beroepsinstantie, de Centrale Raad voor strafrechtstoepassing, nam na een hernieuwde klacht van Van der Spoel het uitzonderlijke besluit om het verblijf van Kobus in de EBI niet langer gegrond te achten. Hij mocht naar een reguliere strafinrichting.

Vier dagen later kwam er een nieuw ambtsbericht van justitie ,,met actuele informatie over een nieuw veiligheidsrisico''. De herkomst van de inlichtingen wordt zoals altijd niet aangegeven, maar van een overplaatsing van Kobus kon geen sprake meer zijn. Van der Spoel is opnieuw in beroep gegaan. Voorlopig blijft Kobus de langst brommende EBI-bewoner.