Reisfonds voor vertalers uit Balkanlanden

Op de internationale Buchmesse in Frankfurt is deze week `In Transitum' opgericht, een mobiliteitsfonds voor vertalers op de Balkan. Vanaf januari 2000 zijn twintig beurzen beschikbaar voor vertalers uit een Balkanland die een ander land in de regio willen bezoeken. Voorlopig wordt het geld verdeeld door het Amsterdamse Fonds voor Midden- en Oost-Europese Boekprojecten. In Transitum is een een initiatief van die organisatie, de Europese Culturele Stichting en het Oostenrijkse KulturKontakt.

Volgens Kristen van den Heul van het fonds voor Midden- en Oost-Europese boekprojecten hebben vertalers op de Balkan grote behoefte aan meer mogelijkheden om op werkbezoek naar andere landen in de regio te gaan. ``Vertalers staan daar laag in aanzien. Vaak zijn er in een land maar twee vertalers voor boeken uit een andere Balkantaal. We willen proberen daar iets aan te doen.'' Vertalers uit Albanië, Bosnië, Bulgarije, Kroatië, Griekenland, Joegoslavië, Macedonië, Roemenië, Slovenië en Turkije komen voor de beurzen in aanmerking. Eenmaal kunnen ze een `gewone' studiereis maken, maar normaal gesproken moeten ze al een contract hebben voor de vertaling die de reis noodzakelijk maakt.

De vertalers op verplaatsing krijgen niet alleen reis- en verblijfkosten voor enkele weken vergoed, maar bovendien wordt er een literair programma voor ze samengesteld. ``In samenwerking met een organisatie in het land zelf worden de vertalers door ons gehuisvest. Ze zullen ook begeleid worden en auteurs ontmoeten. In een aantal landen zoeken we nog een partnerorganisatie. Meestal zal dat een vereniging van vertalers of een universiteit zijn.''

Na het eerste jaar wordt bekeken of het fonds goed werkt. Volgens Van de Heul is het niet de bedoeling dat het in Nederland gevestigd blijft. ``Uiteindelijk willen we het naar de regio zelf verplaatsen.''

Anarchisten vieren verjaardag Lehning

Op zaterdag 23 oktober wordt in het Utrechtse politiek-culturele centrum ACU Nederlands eerste `Anarchistiese Boekenmarkt' gehouden. Die dag wordt ook de dit jaar met de P.C. Hooftprijs bekroonde anarchist en publicist Arthur Lehning honderd jaar. Hoewel het samenvallen van de anarchistische markt en die verjaardag volgens de organisatoren toeval is, zal er wel uitgebreid worden stilgestaan bij leven en werk van Lehning. Ook de keuze van Utrecht als plaats voor de boekenmarkt is eerder ingegeven door de geografische ligging van die stad dan door de omstandigheid dat het de geboortestad van Lehning is.

Er worden vijfentwintig anarchistische uitgevers, boekhandels en actiegroepen verwacht. De markt is geïnspireerd op de traditionele Anarchist Bookfair in Londen, die precies een week eerder voor de achttiende maal plaatsvindt. Het is de bedoeling dat een deel van het internationale anarchistische boekwezen na Londen ook Utrecht aandoet. Verder hoopt de organisatie zoveel mogelijk `anarchisten en geïnteresseerde niet-anarchisten' tot een bezoek te verleiden met behalve boeken, optredens en video's ook `biologies-veganistiese catering'.

Arthur Lehning zelf zal niet aanwezig kunnen zijn. In een van de weinige interviews die hij na de toekenning van de P.C. Hooftprijs heeft gegeven, vertrouwde hij de verslaggever van het anarchistische tijdschrift Buiten de Orde toe dat hij niet heeft overwogen om de P.C. Hooftprijs te weigeren. `Maar voor gewetensbezwaarden kan ik nog mededelen dat de P.C. Hooftprijs geen staatsprijs meer is, maar wordt uitgereikt door een onafhankelijke stichting.' Wel heeft hij zich gestoord aan mensen die hem te oud vonden voor de bekroning.

Lehning ziet ook in de volgende eeuw nog mogelijkheden voor het anarchisme. `Wie is er verantwoordelijk voor alle gruwelijkheden van deze eeuw, twee wereldoorlogen, de uitroeiing der Armeniërs, de jodenvervolging, Hiroshima en Nagasaki, de Goelag? Toch niet de anarchisten? Maar ik ben er nooit op uit geweest proselieten te maken. Wie zich voor deze ideeën interesseert, kan de grote anarchistische denkers lezen, en zien wat hij daarmee aankan, of niet. En verder moet iedereen maar op zijn eigen manier zalig worden.'

Hoe hij zijn verjaardag gaat vieren weet de bijna-honderdjarige nog niet. `We leven van dag tot dag. Maar mijn dokter is tevreden en ik houd het dus bij het Duitse gezegde: Man muss die Feste feiern wenn sie fallen.'

Website voor beste boek van de eeuw

Nederland heeft nog zes weken om te besluiten wat het beste boek van de eeuw is: de Amsterdamse dichter Onno-Sven Tromp houdt op zijn website de verkiezing van het beste Nederlandstalige fictieboek van de laatste honderd jaar. Voorlopig voert De Avonden van Gerard Reve de lijst aan, gevolgd door De Kapellekensbaan van Louis-Paul Boon en Nescio's De Uitvreter, Titaantjes en Dichtertje. Tromp is geïnspireerd door de Internet-pagina van de Engelse uitgever Random House. Die liet vorig jaar een panel van critici de beste Engelstalige roman van de eeuw kiezen. Ulysses van James Joyce won, vóór The great Gatsby van F. Scott Fitzgerald en een tweede boek van Joyce, A portrait of the artist as a young man.

Vervolgens mocht echter ook het publiek een keuze maken, met een volledig andere uitslag tot gevolg. Afgaande op de meer dan 200.000 internetstemmers was Ayn Rand de beste schrijfster van de eeuw: haar Atlas shrugged en The Fountainhead namen de eerste twee plaatsen in, gevolgd door Battlefield Earth van Scientology-voorman L. Ron Hubbard. Tolkiens The Lord of the Rings werd vierde. Rand en Hubbard hebben ieder nog twee andere boeken bij de eerste tien, recensentenfavoriet Ulysses haalde slechts de elfde plaats.

Tromp verwacht niet dat ook in Nederland tienduizenden internetters hun voorkeur zullen uitspreken, maar hij hoopt wel dat het er enkele honderden zullen zijn. Tot nu toe is er een vijftigtal stemmen uitgebracht, waarbij vrouwelijke auteurs veelal en dichtbundels volledig over het hoofd zijn gezien. Iedere stemmer mag tot 30 november op www.webhome.demon.nl/top100/ vijf favoriete titels aangeven.

Wel is de Nederlandse publiekslijst voor een groot deel in overeenstemming met de heersende canon: Mulisch, Hermans en Elsschot volgen de top drie op de voet. Actieve fanclubs als die van Rand en Hubbard heeft de Nederlandse tweede garnituur blijkbaar niet. Tromp: ``Er is alleen vanuit België een groot aantal stemmen op Louis-Paul Boon binnengekomen.'' Op Tromps onlangs verschenen sonnettenbundel Ramen heeft nog niemand gestemd.