Paus beschouwt Europa als missiegebied

De paus komt wel vaak op tv, maar eigenlijk luistert er niemand echt naar hem. Deze sombere constatering vormt een van de opmaten voor de Europese bisschoppensynode, waarop ongeveer 160 bisschoppen discussiëren over de toekomst van de katholieke kerk.

Het gaat niet goed met de Europese katholieken, zo wordt geconcludeerd in het werkdocument voor de synode, die drie weken duurt. De groei voor de katholieke kerk ligt op continenten als Afrika en Latijns Amerika. Maar in Europa dreigen de christelijke wortels van het continent af te sterven. ,,Groot is het risico van een voortschrijdende en radicale ontkerstening'', aldus het werkdocument. ,,Vaak worden de fundamentele elementen van het christendom niet meer erkend.''

Ieder op zijn manier dragen bisschoppen een oplossing aan, en soms zijn die tegenstrijdig. Bisschop Hurkmans van Den Bosch zei dat mensen hun hart meer moeten openzetten voor Jezus. Kardinaal Simonis constateert dat het geloof te veel wordt beleefd als een moreel appèl. De Amerikaanse kardinaal John Foley, die de synode ook bijwoont, roept katholieken op hun ,,verlegenheid'' af te leggen en opener te getuigen van hun geloof. Maar de meeste aandacht op deze synode, die na een eerste week van toespraken in werkgroepen verder heeft gepraat, gaat uit naar oproepen voor meer soberheid en meer collegialiteit.

Bisschop Van Luyn van Rotterdam haalde een aantal Italiaanse media met zijn pleidooi om meer aandacht te schenken aan de groeiende tweedeling tussen rijk en arm. ,,Ik heb voorgesteld dat we deelnemen aan het publieke debat hierover'', zegt hij in een gesprek. ,,De verschillen in levensstandaard zijn schokkend. Zowel binnen de Europese landen, maar vooral tussen de verschillende landen. In de rijke landen zie je de voortdurende drang naar steeds meer comfort, steeds meer genoegens, steeds meer voor jezelf, maar in het oosten en zuiden (van de wereld) komen ze niet eens toe aan wat wij beschouwen als een minimum voor een menswaardig bestaan'', aldus de Rotterdamse bisschop. Hij pleit voor grotere soberheid, en vindt dat de kerk daarbij voorop moet lopen. ,,We moeten regelmatig een gewetensonderzoek houden of wij wel een evangelische, sobere levensstijl hebben, op elk niveau. Bisschoppen, priesters, parochies.'' De katholieke kerk moet ook niet meer de eigen, binnenkerkelijke problemen bovenaan de agenda zetten, vindt hij, maar meer naar de maatschappij kijken. ,,We moeten serieuze pogingen doen om geloofwaardig te handelen en verstaanbaar te spreken. Dat zijn de twee voorwaarden voor dialoog.''

Kardinaal Carlo Maria Martini uit Milaan pleitte voor meer onderlinge discussie en grotere collegialiteit. Dat zijn codewoorden voor meer democratie binnen de kerk. Het was ook het centrale thema van een schaduwsynode die progressieve katholieken vorig weekeinde hebben gehouden. ,,De katholieke gelovigen zijn geen kinderen meer'', zei Isaac Wust, een Nederlandse ex-priester, op die alternatieve bijeenkomst. ,,Wij willen delen in de last en de verantwoordelijkheid van de besluitvorming.''

Het antwoord van de paus kwam vrijwel meteen, via een vertrouweling, de Poolse bisschop Jozef Zycinski. Dat is de oplossing niet, zei hij. Wie denkt dat nieuwe structuren de oplossing vormen voor de problemen van de katholieke kerk, vertrouwt meer op magie dan op theologie.

Johannes Paulus II zelf, die morgen viert dat hij 21 jaar geleden tot paus werd gekozen, wil dat de kerk Europa als missiegebied beschouwt. Zondag hamerde hij in zijn gebruikelijk korte toespraak bij het Angelus-gebed op de noodzaak van een nieuwe evangelisering van Europa. Maar dan wel volgens zijn ideeën. Kardinaal Martini pleitte voor een onbevangen discussie over zaken als het tekort aan priesters, de rol van vrouwen en leken, seksualiteit en huwelijk.

Maar uit de reacties blijkt dat dit niet zal gebeuren zolang Johannes Paulus II op de stoel van Petrus zit.

De deur naar dialoog-met-zeggenschap blijft voorlopig dicht in het Vaticaan.