`EU kan het in O-Europa niet alleen'

De Europese Unie heeft onvoldoende ervaring om met `zwakke' staten in Zuidoost-Europa om te gaan die het lidmaatschap wensen. Daarom moet zij veel meer samenwerken met andere organisaties. Zo kan onder meer een verkeerd gebruik van hulpgeld worden voorkomen.

Deze kritiek heeft de VN-organisatie UNDP (United Nations Development Program) geuit in haar vandaag in Den Haag gepresenteerde rapport `Human Security in South-East Europe'.

,,Het probleem is dat de EU zich gedraagt alsof er al functionerende staten zijn. De EU is gewend van regering tot regering te werken'', aldus Ivan Krastev, belangrijkste opsteller van het rapport, desgevraagd in een toelichting. ,,Mijn grootste punt is dat de integratie in de EU van bijvoorbeeld Hongarije en Albanië twee heel verschillende zaken zijn. Hongarije heeft goed werkende instituties, terwijl Albanië die niet heeft.''

Volgens Krastev zijn de tekortkomingen van de EU gebleken bij de hulp aan Bosnië, waar hulpgelden verkeerd zijn gebruikt. Krastev onderstreept dat de EU veel meer moet samenwerking met organisaties als de Wereldbank, de UNDP en non-gouvernementele organisaties, die meer ervaring hebben in het opbouwen van instituties. ,,De EU moet daarom coalities vormen. Anders kom je in een vicieuze cirkel.''

Volgens het UNDP-rapport is ,,hervorming van de zwakke staten'' in Zuidoost-Europa het belangrijkste instrument om tot integratie van de landen in de Europese Unie te komen. Anders zal het beleid ,,contra-productief'' zijn. De inspanning zal volgens de UNDP vooral gericht moeten zijn op versterking van de capaciteit van de staat om voor ,,sociale veiligheid'' te zorgen. Het gaat hierbij om versterking van de rechtsstaat en de sociale cohesie.

De UNDP wijst er in dit verband op dat het overgangsproces in Oost- en Zuidoost-Europa naar de vrije markt juist met een groot verlies aan zekerheden voor de bevolking gepaard ging. ,,De oude regimes voorzagen in een basis van sociale zekerheid'', aldus het rapport.

Volgens het UNDP-rapport voorziet het zogenoemde Stabiliteitspact van de Europese Unie voor Zuidoost-Europa slechts in een institutioneel raamwerk, maar ontbreekt het vooralsnog aan ,,inhoud, visie en ziel''. De VN-organisatie waarschuwt ook voor fricties die met `zwakke' staten kunnen ontstaan. Zij wijst er in dit verband op dat de EU gewend is met staten te onderhandelen over het afstaan van aspecten van nationale soevereiniteit. In Zuidoost-Europa willen `zwakke' staten hun inwoners echter juist een gevoel van nationale identiteit geven. Het afstaan van bevoegdheden is een heikel thema in landen waar men het gevoel heeft die bevoegdheden pas net te hebben herkregen.