Ik kan...fotograferen

Zelden is er zo'n onweerstaanbare uitvinding gedaan. Alles wat je hoeft te doen is een plastic doosje aan je oog brengen en op een knop drukken. Weer is er een dierbaar moment op handzaam formaat vastgelegd. Geen wonder dus dat iedereen het doet, en geen wonder ook dat geen visite compleet is als er niet een stuk of honderd foto's worden doorgegeven. Het is tijdens dat soort sessies dat je zou willen dat filmpjes alleen verkocht mogen worden aan personen die een aantal elementaire regels vanbuiten kennen.

De belangrijkste regel die je de familiefotograaf moet bijbrengen is: kies een goed standpunt. Let bijvoorbeeld op de achtergrond. Een muur met gezellige posters, prentjes en plantjes gaat op een foto heftig concurreren met de kleuter die ervoor staat. Een ongelijke strijd, die door de kleuter verloren wordt.

Kies een rustige achtergrond, loop om de deugniet heen, zak door de knieën of ga juist op een stoel staan, verplaats hem desnoods naar een andere kamer of naar buiten.

Voorkom dat de automatische scherpstelling van de camera meent dat het onderwerp van de foto het behang is, en daarop scherp stelt. De autofocus kan tot die conclusie komen wanneer het hoofdje niet precies in het midden staat, want de automatische scherpstelling gaat uit van het centrum van het beeld. Het is gemakkelijk te voorkomen door het zogeheten autofocus-lock te gebruiken. Het komt er op neer dat je de kleuter in het centrum van het beeld neemt en de ontspanknop een klein stukje indrukt de camera weet dan dat op de blonde krullen moet worden scherpgesteld. Vervolgens kun je doordrukken, of de camera iets opzij bewegen en pas dan de foto maken. In beide gevallen zijn de krullen scherp. Een bekend geval van falende autofocus is het dubbelportret: een foto van twee hoofden levert vaak twee onscherpe hoofden en een haarscherpe achtergrond op, omdat de autofocus precies tussen de hoofden mikt.

Veel kinderfoto's worden bedorven door een te hoog standpunt. Het is niet alleen erg onflatteus, de lens krijgt ook geen goed contact met het kind. Begin daarom altijd de camera op dezelfde hoogte te brengen als de ogen van het kind. Dat betekent: hurken. Vermijd de flits zoveel mogelijk, doe een snelle film in het toestel (200 of 400 ASA).

Een van de meest tragische misverstanden uit de familiefotografie is de neiging veel te ver van het onderwerp af te gaan staan. Je kunt het in elke wereldstad zien: een fotograaf die niet alleen zijn verloofde, maar ook de toren van Pisa, de Euromast of de Eiffeltoren voor het nageslacht wil bewaren. Het resultaat laat zich raden, een oninteressante foto van de beroemde bezienswaardigheid, waarop met een loep nog een nietig figuurtje valt te ontwaren. Veel leuker is een van dichtbij genomen portret, met op de achtergrond een deel van de typerende vakwerkconstructie van de Eiffeltoren, een stukje scheve wand van de toren van Pisa, en wat die Euromast betreft, misschien kan die maar beter helemaal niet op de foto.

Details kunnen heel sprekend zijn. Inplaats van die eeuwige Alpen in de nevel is een foto van een bloeiende rotsplant veel interessanter. En als er dan toch een landschap vereeuwigd moet worden, doe het dan bij voorkeur 's ochtends of 's avonds – het licht is dan veel mooier – en probeer iets op de voorgrond te krijgen. Een boom, een struik, een deel van een huis of desnoods een reisgenoot die met zijn rug naar de camera het landschap inkijkt. De foto krijgt dan diepte en dat lukt nog beter als dat object toevallig rood gekleurd is. Let daarbij weer op de autofocus: lock in op de voorgrond, dan worden voorgrond én einder scherp.

Probeer ook eens te fotograferen op momenten waarop het toevallig geen kerst, oudjaar of vakantie is. Maak eens een foto van het interieur van de huiskamer, van een kinderkamer of van de zolder vóórdat die opgeruimd werd. En dan het liefst zonder mensen erop. Want wie zich opeens de vraag stelt hoe de huiskamer was ingericht in 1982 en in de fotoverzameling duikt, die kent dat verlammende gevoel: foto's genoeg, maar helaas: kerstbomen, verjaarsvisite en sinterklazen benemen het zicht op het meubilair. Niet zelden blijken foto's die gemaakt zijn om het rolletje vol te maken – van de tuin, de keuken (wie heeft er een foto van zijn keuken?), de ontbijttafel of het fietsenschuurtje later documentaire schatten te zijn. Denk ook eens aan de werkplek, de route naar school, de trein naar kantoor.

Wees ten slotte kritisch als het mapje van de ontwikkelcentrale terugkomt. Gooi mislukte foto's meteen weg – ze bederven het totaalresultaat – en overweeg of foto's die wat minder goed gelukt zijn eigenlijk ook niet dat lot verdienen.