`Lesgeven is kwestie van methode, niet van geld'

De meeste basisscholen werken de taalachterstand van allochtone leerlingen niet weg, waarschuwt het SCP. Een paar scholen wel, met militaire precisie.

Het heeft veel weg van het `probleemgestuurd onderwijs' dat de Universiteit Maastricht geeft, maar dan voor kleuters. De gouden regels: de juf zegt aan het begin van de les wát de klas vandaag gaat behandelen. Ze legt het verband met wat de kinderen gisteren leerden en evalueert aan het einde van de les wat ze hebben opgestoken. Ze beantwoordt zelf geen vragen, maar laat de kinderen dat doen. Het draait allemaal om reflectie, vertelt directeur G. Barendrecht van basisschool De Sleutel in Rotterdam.

Met militaire precisie geeft de school haar overwegend allochtone leerlingen les. Voor elk uur, elke dag, acht jaar lang, staat vast wat de kinderen gaan leren. Elke drie maanden wordt iedereen getoetst.De Sleutel (protestants-christelijk) haalt sinds een paar jaar hogere cito-toetscijfers dan de meeste scholen in achterstandswijken.

Turkse, Marokkaanse en Antilliaanse kinderen verlaten de basisschool met een gemiddelde onderwijsachterstand van twee jaar, blijkt uit de maandag verschenen Rapportage Minderheden 1999 van het Sociaal en Cultureel Planbureau. Het lukt scholen niet om de taalachterstand weg te werken waarmee die kinderen als kleuter op school komen. Op een kwart van alle basisscholen is de kwaliteit van het taal- en rekenonderwijs beneden peil en ook daar zijn met name allochtone leerlingen de dupe van. Hun achterstand wreekt zich op de middelbare school. Zelfs in het hoger onderwijs vallen allochtone studenten nog uit omdat ze de Nederlandse taal onvoldoende onder de knie hebben.

Vier van de 270 achterstandsscholen (waar ruim 70 procent van de leerlingen allochtoon is) gelden volgens het SCP als lichtend voorbeeld. Het zijn de scholen die acht jaar lang meededen aan het Rotterdamse Kleinschalig experiment achterstandsbestrijding (KEA). De Sleutel is zo'n school. Eén groep werd van de eerste tot de laatste klas begeleid door een deskundige van de lokale schoolbegeleidingsdienst, evenals de leraar die ze dat jaar hadden. Die kinderen zitten dit jaar voor het eerst op de middelbare school en haalden gemiddeld hogere CITO-cijfers dan hun voorgangers.

De Sleutel voldoet aan alle clichés: in de wijk wonen amper Nederlanders. De grootste groep bewoners heeft één reis gemaakt in zijn leven, volgens schooldirecteur Barendrecht: van het Turkse platteland naar Rotterdam-Zuid. Negen op de tien kleuters spreken geen woord Nederlands als ze op school komen. In hun moedertaal zijn ze ook niet sterk omdat hun ouders geen opleiding hebben. Eenderde van de gezinnen heeft geen werkende kostwinner. Thuis zijn er geen boeken, wel een video.

KEA-scholen hebben zich volledig toegelegd op achterstandsbestrijding, omdat ze nu eenmaal hun leerlingen niet wilden opgeven, zegt Barendrecht. ,,Vakken als drama, muziek en zelfs geschiedenis en aardrijkskunde hebben we zes jaar lang nauwelijks onderwezen, omdat alle energie uitging naar systematisch lesgeven in taal en rekenen.'' Inmiddels komt de school daarvan terug, omdat de meeste leraren die systematische manier van lesgeven onder de knie hebben en taal ,,eigenlijk ook een belangrijke plek inneemt in toneelstukjes en liedjes''.

Barendrecht verwerpt het pleidooi van politici om een hoger salaris voor leraren op achterstandsscholen zoals de zijne. ,,Kwaliteit is geen kwestie van geld, maar van methodiek. Ik heb liever idealisten in mijn team dan mensen die op het geld afkomen''. Wel vindt hij dat álle leraren meer zouden moeten verdienen — na tien jaar op een basisschool verdient een leraar 4.656 gulden bruto per maand. Want leraren op `witte' scholen hebben volgens hem evenveel problemen als zijn team. ,,Zij hebben veel grotere klassen dan wij. En ook hún leerlingen vragen aandacht op het sociaal-emotionele terrein, wegens echtscheidingen bijvoorbeeld.''

Allochtone kinderen afleveren op het niveau van autochtonen blijft een moeizaam proces, zegt Barendrecht. ,,We zitten gemiddeld nog altijd onder de landelijke resultaten. Maar het gaat beter. Vroeger konden we een `gewoon' geschiedenisboek zoals `Het ei van Columbus' niet gebruiken omdat er te veel `moeilijke' Nederlandse woorden in zaten. Nu wel.''

Wat ook steeds vaker de aandacht afleidt van het lesgeven, merkt Barendrecht, is agressie. Vorige week dreigde een moeder terug te keren met een pistool en laatst haalde een vader een mes tevoorschijn. ,,Wij willen een open school waar iedereen naar binnen kan lopen. Dat wordt moeilijk.''