`Alleen arts kan beslissen over zin van medische behandeling'

Gisteren oordeelde de rechter over de eis van een tachtigjarige kankerpatiënt dat het ziekenhuis hem blijft behandelen.

De rechter moest gisteren oordelen in een zaak van leven en dood. Een tachtigjarige kankerpatiënt eist het recht op leven, het ziekenhuis beroept zich op het recht van artsen om zinloze behandelingen te weigeren. Het vonnis van de Utrechtse rechtbankpresident H. Schepen ligt er, maar niemand lijkt te hebben gewonnen. Onze goede naam is geweld aangedaan, zegt ziekenhuisdirecteur Geert Blijham van het Universitair Medisch Centrum in Utrecht. Sophie Hankes, de dochter van de patiënt is teleurgesteld. De rechter heeft duidelijk gezegd dat alleen artsen kunnen beoordelen of een behandeling nog zinvol is.

De rechter gebood het ziekenhuis medewerking te verlenen aan de overplaatsing van de patiënt naar een ander ziekenhuis. Dat lijkt een overwinning voor de patiënt, maar dat is het niet. Dochter Sophie Hankes had overplaatsing binnen 24 uur geëist, en het ziekenhuis moest volgens haar een ander ziekenhuis zoeken. Die eis is afgewezen. ,,Het initiatief bij het vinden van een ander ziekenhuis ligt bij Hankes'', vindt de rechter. Een onredelijke eis, vindt de advocate van Sophie Hankes. ,,Familieleden moeten dus met hun oude vader of moeder gaan leuren.''.

De rechter bevestigt daarmee de praktijk. Patiënten hebben altijd het recht om zelf een andere arts of een ander ziekenhuis te zoeken. En een ziekenhuis heeft ook altijd al de verplichting om aan overplaatsing mee te werken. De vraag is of overplaatsing in dit geval wel snel zal lukken. Denkbaar is dat andere artsen dezelfde afwegingen zullen maken als hun collega's in Utrecht.

De rechter oordeelde ook dat een arts niet kan worden verplicht een medisch zinloze behandeling uit te voeren. Maar, zei hij, dat betekent niet dat artsen zo'n behandeling niet mógen uitvoeren. ,,Tegen dat onderdeel van het vonnis heb ik bezwaren'', zegt advocaat en hoogleraar gezondheidsrecht J. Hubben van de Vrije Universiteit in Amsterdam. ,,Er had bij moeten staan dat alleen in uitzonderingssituaties de dokter een zinloze behandeling mag voortzetten. Bijvoorbeeld als de patiënt nog voor zijn dood een ernstig familieconflict moet oplossen, of wil wachten op een kind dat overkomt uit het buitenland. Nu lijkt het net alsof een zinloze behandeling wel kan, maar dat een onwelwillende arts dat weigert. Patiënten kunnen nu denken: als ik nu maar lang genoeg van ziekenhuis naar ziekenhuis hop, dan krijg ik uiteindelijk wat ik wil. Zelfs een medisch zinloze behandeling.''

En dat is niet zo. In dit geval eiste de patiënt een volgens de artsen medisch zinloze behandeling. ,,Dat oordeel'', stelt de rechter ,,dient primair door de behandelend artsen te worden gegeven.''

En dat is tegen het zere been van Sophie Hankes die zich juist verzette tegen de macht van de artsen, de kleine elite die volgens haar zonder toetsing of controle beslist over het einde van het leven. Zij beriep zich op de behandelingsovereenkomst die haar vader bij opname in het ziekenhuis had laten opstellen. Daarin stond toch duidelijk dat hij alles op alles wilde zetten om zijn leven te behouden. Wat is die overeenkomst waard, vraagt zij zich af? ,,Moeten we voordat we het ziekenhuis binnengaan soms eerst langs de notaris?'' vroeg zij zich af.

Hubben. ,,Ook al zet je drie handtekeningen onder een verklaring dat je alle behandelingen wilt, een medisch zinloze behandeling kun je nooit afdwingen.'' En daar is, naast het recht van de arts op weigering, nog een reden voor. ,,Verzekeraars betalen een behandeling zonder medisch doel niet.''