Zorg Ramaker over `zijn' kernstopverdrag

Het kernstopverdrag is mede in elkaar gezet door de Nederlandse diplomaat Jaap Ramaker. ,,Uitstel is nu het maximaal haalbare.''

Nee, teleurgesteld over het lot van zijn `baby' is Jaap Ramaker niet, ,,wel bezorgd''. De Nederlandse VN-ambassadeur in Wenen leidde in 1996 met succes de moeizame slotonderhandelingen over het verdrag tegen het houden van kernproeven. President Clinton bedankte Ramaker in een rede bij de Verenigde Naties, een loftuiting die geen enkele Nederlandse diplomaat ooit eerder van een Amerikaanse president had gekregen.

Maar dezer dagen moet Clinton tot het uiterste gaan om dat kernstopverdrag te redden. Gisteren heeft hij de Senaat per brief officieel gevraagd de stemming erover – vandaag of morgen – uit te stellen. De afgelopen week werd duidelijk dat Clinton in de Senaat lang niet de tweederde meerderheid bijeen kan brengen die vereist is voor ratificatie. Hij gaf in zijn brief niet toe aan een andere eis van de Republikeinen: dat hij het verdrag tijdens zijn presidentschap helemaal niet meer aan de orde zal stellen. ,,Uitstel lijkt me nu het maximaal haalbare'', zegt Ramaker gelaten vanuit Wenen.

Het verdrag blijft voor hem ,,onverminderd goed''. ,,Het is verifieerbaar en een gigantische stap vooruit om kernbewapening aan banden te leggen. Het geeft misschien geen honderd procent zekerheid dat landen niet toch nog kernproeven blijven doen, maar wel voldoende waarborgen om clandestiene testen te achterhalen en afschrikkend te werken op mogelijke schenders van het verdrag. Zonder dit verdrag is de pakkans veel kleiner dan mét.'' Ramaker verbaast zich over de kritiek van de Republikeinen op de verificatiemogelijkheden van het verdrag. ,,Critici zeggen dat je heel kleine kernproeven niet honderd procent kunt vaststellen. Dat is misschien waar, maar je kunt door dit verdrag wel ter plekke gaan controleren. En het voorziet ook in 321 metingsstations. Als je moet kiezen tussen geen verdrag of een met inspectiemogelijkheden en metingsstations, lijkt me de keuze duidelijk. De logica van de kritiek ontgaat mij.'' Het Republikeinse verzet heeft niet puur en alleen met het verdrag, maar ook met Amerikaanse binnenlandse politiek te maken, meent hij. ,,Sommige vragen zijn serieus, en verdienen een serieus antwoord. Maar het verdrag geeft die antwoorden. Ik hoop dat de senatoren hun verantwoordelijkheid nemen.'' Ten aanzien van de kritiek dat het Amerikaanse nucleair arsenaal kan verzwakken zonder kernproeven, en niet op peil kan blijven met computersimulaties, verwijst Ramaker naar een Amerikaans expertsonderzoek van enkele jaren geleden.

Uit dat Amerikaanse onderzoek bleek dat kernproeven niet meer nodig zijn om de veiligheid en betrouwbaarheid van de Amerikaanse kernwapens vast te stellen. ,,Die conclusies zijn nooit door iemand bestreden'', weet de VN-ambassadeur.

Afwijzing van het kernstopverdrag betekent volgens hem een dreun voor een netwerk van verdragen dat de afgelopen jaren is gemaakt, waaronder de onvoorwaardelijke verlenging van het non-proliferatieverdrag en het chemische-wapensverdrag. ,,Al die verdragen versterken elkaar. Er is veertig, vijftig jaar gewerkt aan de stopzetting van kernproeven. Afwijzing van dit verdrag betekent een enorme terugslag voor het hele nucleaire ontwapeningsproces, en schept een ernstige situatie. Het ondermijnt het ontwapeningsproces en het non-proliferatieregime, waarmee we proberen de verspreiding van kernwapens tegen te gaan'', zegt hij.

,,De vijf kernwapenmachten hebben zich in het non-proliferatieverdrag verplicht tot ontwapening. Dit kernstopverdrag is daar een belangrijke tussenfase in. Als de kernwapenmachten laten zien dat ze het heel goed menen, werkt dat stimulerend uit op het non-proliferatieregime. Maar als dit verdrag het niet haalt, heeft dat repercussies voor de opstelling van kernwapenmachten Rusland en China. Die kijken nu naar wat de Verenigde Staten doen. Bij een Amerikaanse afwijzing zullen zij pas op de plaats maken, denk ik.'' De andere twee haves, Groot-Brittannië en Frankrijk, hebben het verdrag wel geratificeerd.

,,Ook `drempellanden' als India en Pakistan, die nucleair potentieel hebben dat niet internationaal gecontroleerd wordt, kijken naar wat de VS doen. Sinds de VS zelf in 1996 het verdrag hebben ondertekend, hebben ze steeds geprobeerd deze twee landen te overtuigen om ook te tekenen, zeker toen ze beide vorig jaar kernproeven hebben gehouden. Als de Amerikaanse regering er al niet in slaagt het verdrag in eigen land te ratificeren, hoe kan zij dan India en Pakistan nog overtuigen van de waarde van het verdrag?'' Zogeheten `schurkenlanden' als Noord-Korea en Irak, die volgens de verdenkingen illegaal kernwapens bezitten, zullen zich nog minder geroepen voelen het verdrag te steunen.

Volgens Ramaker maakt het kernstopverdrag ,,een einde aan modernisering van kernwapens. Nieuwe typen wapens kunnen niet meer worden gemaakt, omdat daar geen testmogelijkheden meer voor zijn. Daarnaast kan het verdrag ook doorwerken op het non-proliferatieregime: niet-kernwapenlanden die aan kernwapens denken, kunnen die immers niet beproeven''.

Het kernstopverdrag is tot nu toe ondertekend door 155 landen. Het treedt pas in werking als 44 landen met nucleair potentieel het geratificeerd hebben. Volgens Ramaker heeft nu meer dan de helft van die 44 landen het goedgekeurd; Nederland dit voorjaar.

Aan de onderhandelingen bij de totstandkoming van het verdrag heeft het niet gelegen, herinnert hij zich. ,,De Amerikanen hebben veel zorg gehad voor de verificatieprocedures en eruit gehaald wat erin zat.'' Hij blijft hopen dat `zijn' verdrag de Senaat alsnog zal passeren: ,,Ik geef de moed niet op.''