Zuid-Afrika herwaardeert Boerenoorlog

De Zuid-Afrikaanse president Thabo Mbeki prees afgelopen weekeinde in het Afrikaans ,,die dapper Boere en Boervroue' die samen met hun zwarte landgenoten tegen de Engelse imperialisten vochten. Hij deed dat in het stadje Brandfort, 400 kilometer ten zuiden van Johannesburg, bij de honderdjarige herdenking van de Boerenoorlog. Het was voor het eerst dat een zwarte Zuid-Afrikaanse leider de Boerenoorlog als vrijheidsstrijd van blanken en zwarten beschreef.

Tijdens de plechtigheid stond zowel Mbeki als de Engelse Hertog van Kent uitvoerig stil bij de onderbelichte rol van de zwarte bevolking in de oorlog, die duurde van 11 oktober 1899 tot 31 mei 1902. ,,Dit was niet slechts een oorlog van blanken onderling'', aldus de hertog. ,,Het hele land werd erin meegesleurd.'' Mbeki ging zover de zaak van de Boeren en de zwarten op een lijn te stellen. ,,Zwarte bondgenoten stonden zij aan zij met de Boeren en waren bereid hun leven te geven voor hun vrijheid en hun land'', zo zei de president.

De opmerkingen van de president moeten gezien worden in het licht van de huidige politieke situatie in Zuid-Afrika: een overwegend zwarte regering die uit is op verzoening en de blanken niet te veel voor het hoofd wil stoten. In een hommage aan de vroegere boerenleiders van de Zuid-Afrikaansche Republiek en Oranje Vrijstaat zei Mbeki: ,,Wordt onze onafhankelijkheid ooit opnieuw vanuit het buitenland bedreigd, dan zullen we onze vrijheid weer moeten verdedigen met dezelfde vastberadenheid als onze voorzaten.''

De Anglo-Boerenoorlog, zoals de gebruikelijke benaming in Zuid-Afrika luidt, eindigde in een overwinning van het Britse leger. Maar de prijs was veel hoger dan de regering in Londen voor mogelijk had gehouden: 8.000 Britse soldaten sneuvelden, tegenover 4.000 Boeren. Het grootste aantal slachtoffers aan de zijde van de republieken viel echter in de door de Britten opgezette concentratiekampen, een novum in de geschiedenis; 27.000 Boeren, voornamelijk vrouwen en kinderen, stierven ten gevolge van honger en ziekte. In de aparte kampen die waren gebouwd voor zwarte geïnterneerden kwamen nog eens 14.000 mensen om het leven. Pas onlangs is begonnen met het lokaliseren van deze `zwarte kampen', waarvan het grootste bij Brandfort lag.

President Mbeki legde zaterdag een krans bij de graven van 75 zwarte slachtoffers van de Boerenoorlog, die twee maanden geleden werden ontdekt, op slechts een paar honderd meter van een massagraf van omgekomen Boeren. De Hertog van Kent erkende in zijn rede dat de troepen van het imperium destijds over de schreef waren gegaan en op ,,schaamteloze'' wijze vrouwen en kinderen hadden opgesloten in kampen. Hij beloofde dat Britten zich nooit meer schuldig zouden maken aan ,,vreselijk daden'' zoals begaan door Kitchener, de generaal die de tactiek van de verschroeide aarde toepaste.