Zenuwoorlog verdrag EU en Z-Afrika

De historische handelsovereenkomst tussen Zuid-Afrika en de Europese Unie lijkt ondanks problemen op het laatste moment vanmiddag toch te worden getekend. Het verdrag liberaliseert 90 procent van de handel.

Tegen het middaguur bestond nog volop verwarring over het al of niet doorgaan van het akkoord, omdat vijf Europese lidstaten te elfder ure bezwaren zijn gekomen tegen het eerder dit jaar opgestelde ontwerpakkoord.

De Zuid-Afrikaanse minister van handel en industrie, Alec Erwin, klonk vanmorgen voor de radio bijna moedeloos over wat Pretoria ziet als een eindeloze touwtrekkerij. ,,De landbouwsector heeft de hele Europese Unie gegijzeld. Net toen we dachten dat de problemen waren opgelost (over de namen port en sherry) kregen we een hele nieuwe lijst met producten onder ogen, sommige gespeld in het Grieks, waarover moet worden onderhandeld'', zo zei Erwin. ,,Hier is sprake van een absoluut opmerkelijk en in onze ogen beschamend proces.'' Al in maart van dit jaar bestond er een akkoord en Zuid-Afrika ging er vanuit dat daar niets meer aan kon veranderen.

In maart van dit jaar overkwamen Pretoria en de EU het grootste struikelblok: het gebruik van de termen port en sherry, waarop enkele Europese landen een exclusieve claim leggen. De versterkte wijn uit Zuid-Afrika die nu nog onder deze namen op de markt komt zal over een periode van twaalf jaar nieuwe benamingen krijgen. Desondanks bleven Portugal, Spanje, Italië, Frankrijk en Griekenland, de vijf landen die het Zuid-Afrika al maandenlang moeilijk maken, de afgelopen dagen dwarsliggen over talrijke grote en kleinere kwesties. De Finse president Martti Ahtisaari, die vandaag als huidig voorzitter van de EU in Pretoria het handelsverdrag zou ondertekenen samen met zijn ambtgenoot Thabo Mbeki, zegde zijn bezoek gisteren af. Een delegatie geleid door de EU-commissaris voor Europese ontwikkeling, Poul Nielson, kwam wel in Zuid-Afrika aan. Op een bijeenkomst van de 15 ambassadeurs van de EU, vanmorgen in Luxemburg, leken de vijf betrokken landen het toch eens te zijn met het verdrag. Als de ondertekening doorgaat zal Nielson dit waarschijnlijk namens de Unie doen.

President Mbeki gaf vanmorgen uiting aan zijn grote frustratie over wat de Zuid-Afrikanen zien als onnodige vertragingstactieken door een aantal lidstaten van de EU. Hij verweet de Unie een ,,gebrek aan solidariteit' en het verbreken van beloftes. De Europese Unie beloofde Mbeki's voorganger Nelson Mandela na de vreedzame politieke omwenteling van 1994 economische steun, waaronder een vrijhandelsakkoord onder voor Zuid-Afrika gunstige voorwaarden. Van die toezeggingen is volgens Mbeki nu weinig meer overgebleven. De waarde van de handel tussen Zuid-Afrika en de EU bedroeg vorig jaar zo'n 20 miljard dollar.