Veelbelovend debuut zonder voelbare noodzaak

In de laatste scène weerklinkt de `kerkhofmuziek' uit Stravinsky's The Rake's Progress en als, in diezelfde scène, de ondoorgrondelijke Katja haar man verlaat, zegt iemand: ,,Opus 131 is een oester''. Muziek biedt symbolen en metaforen voor elk moment en gevoel, geen wonder dat componist Elmer Schönberger daar voor zijn eerste toneelstuk Kwartetten dankbaar gebruik van maakt. Hij vermengt zijn tekst met muziekflarden van Webern, Purcell, Milhaud en Bartók en anderen en elk van die citaten heeft vast en zeker betekenis.

Behalve dat klinken ze ook mooi, zo uitgevoerd door het Mondriaan Kwartet. Het ensemble is het muzikale alterego van vier acteurs van Toneelgroep Amsterdam, die het verhaal spelen van een strijkkwartet, waarvan het enige vrouwelijke lid een relatie heeft dan wel heeft gehad met ieder van de drie mannelijke leden. Het vergt bijna enig algebraïsch inzicht, dit gekwartet in het kwadraat.

Welke muzikale pendant Schönberger voor haar verzonnen heeft, kan ik niet beoordelen, zeker is dat zijn personage Katja (gespeeld door Lineke Rijxman) de spil van de voorstelling is. Zij is bindmiddel en splijtzwam tegelijkertijd. Ze is getrouwd met Charles, vioolbeest van het groepje en laatste mogelijkheid binnen het ensemble. Voor verdere relaties moet ze de groep verlaten en de wereld in: precies wat ze uiteindelijk doet. Ze moet, want als de anderen zeggen: ,,Blijf jij maar strijken'', wat bedoelen ze dan? Dat ze na het koffie zetten en asbakken legen de overhemden kan doen?

Rijxman speelt Katja net zo dubbelzinnig als de naam van haar personage is: fel en geëmancipeerd genoeg om drie collega's te verschalken, maar ook voldoende `vrouwelijk' en kwetsbaar om het object van hun verlangen te zijn geweest. Of nog te zijn, van het beest Charles, gespeeld door Pierre Bokma. Hartstochtelijk, lomp, tactloos en, ondanks aandachttrekkende Katja, middelpuntvliedend is de figuur die Bokma met veel verve tot leven wekt. Schijnbaar moeiteloos laat hij zijn kletsmajoor monologiseren op nauwelijks armlengte van de eerste rij toeschouwers.

In de zeer zorgvuldige regie van Gijs de Lange en het decor van Paul Gallis - een muzieklokaal met een wirwar aan verlichte muziekstandaards - brengen de acteurs van Toneelgroep Amsterdam het debuut van Schönberger op hoog niveau. Dat debuut zelf is geestig, zo nu en dan, en veelbelovend, maar ook vrijblijvend, zonder voelbare noodzaak. Zo af en toe krijgen zelfs de mooie muziekflarden iets stoplapperigs.

Voorstelling: Kwartetten van Elmer Schönberger door Toneelgroep Amsterdam en het Mondriaan Kwartet. Regie: Gijs de Lange. Decor: Paul Gallis. Spel: Pierre Bokma, Lineke Rijxman, Hein van der Heijden, Fred Goessens. Gezien: 8/10, TTA, Amsterdam. Aldaar t/m 23/10. Tournee t/m 13/11. Inl. 020-6279070.