`Elke keer weer die schaamte'

Acteur Mark Rietman maakt vanavond zijn debuut als grote zaal-regisseur: met `Midzomernachtsdroom', een grimmige liefdeskomedie van Shakespeare. `Alles wat wij doen is nabootsing, ook de begeerte.'

,,Romantische liefde gaat zó. Ik zie een vrouw, of een man, en daar word ik verliefd op. En ik verbeeld me dat dat een puur individuele keuze is. Een gebeuren tussen mij en die vrouw waar niemand anders iets mee te maken heeft.'' Mark Rietman fronst zijn voorhoofd. ,,Maar misschien heeft wèl iemand anders er iets mee te maken. Misschien is liefde een driehoek. Misschien staat er achter de dame op wie ik verliefd word een man die dezelfde dame begeert. En ik, ik kijk mijn verliefdheid van hem af want ik bewonder hem.''

Het is geen theorie van hemzelf, geeft Mark Rietman toe, maar van René Girard, een Fransman. ,,Girard zegt: alles wat wij doen is nabootsing, ook de begeerte. De begeerte is altijd de nabootsing van een andere begeerte. Je bootst de begeerte na van iemand die je bewondert en daarmee is er in de liefde meteen een vorm van geweld ingebakken, van rivaliteit.'' Achter elk paar in Shakespeares Midzomernachtsdroom staat iemand anders, een derde, en driehoekig is de basisvorm van het door Rietman gebruikte decor.

A Midsummer Nights Dreame, met z'n kobolds en elfen en tovenarijen, lijkt op een kinderlijk sprookje. Ook zit er veel kolder in: Shakespeare vervaardigde het blijspel in 1595 vermoedelijk voor een bruiloft. Maar volgens Mark Rietman maskeert de kolder een serieus probleem: het zoeken naar identiteit. ,,De jonge stellen in het stuk zoeken hun identiteit in de liefde; de bosgeesten zoeken hun identiteit in de strijd om macht en bezit; en de handwerkslieden zoeken een nieuwe identiteit door toneel te spelen. De handwerksman Spoel wil als toneelspeler het liefst alle rollen tegelijk, want, denkt hij: `Dàn pas word ik volledig.'''

Volledig worden door toneel te spelen: dat was ook eens Rietmans droom. ,,Mijn acteursbestaan was één lange zoektocht naar het kind dat ik ooit ben geweest. Het onschuldige, spelende kind dat alles leuk vond. Ik heb het niet gevonden.'' Mark Rietman, 38, stopt met toneelspelen. Een karaktervolle acteur dreigt uit het zicht te verdwijnen. Shakespeare's zachtmoedige wereldverachter Timon van Athene; Thomas Bernhards boosaardige mensenhater Herrenstein; Bernard-Marie Koltès' ondoorgrondelijke moordenaar Roberto Zucco: Mark Rietman speelde al die moeilijke mannen bij Toneelgroep Amsterdam, waar hij vijf jaar werkte. Ook opstandige zonen vertolkte hij graag, in de tv-serie Oud Geld bijvoorbeeld. Mark Rietman kreeg prijzen en lovende kritieken, maar zelf zegt hij: ,,Ik ben niet goed genoeg.''

Als kind was hij `frank en vrij, een paljas.' Maar met de puberteit kwamen de remmingen en die heeft hij altijd gehouden. ,,Elke keer weer die schaamte... Nee, deze schuchtere, wat gereserveerde man'', en Rietman knikt naar zichzelf, ,,voelt zich lekkerder als hij ànderen aan het spelen krijgt.'' Nog zo kort maar is hij bij het RO Theater en zo gauw al gaat hij er weer weg. Hij móet wel. Het RO Theater heeft hem sinds vorig seizoen immers aangenomen als acteur en niet als regisseur. En regisseren, naast het les- en leidinggeven aan de Amsterdamse toneelschool, is het enige dat Rietman wil. Zijn nog wel bij het RO Theater geproduceerde Midzomernachtsdroom is tevens zijn regiedebuut voor de grote zaal. Voor de kleine zaal ensceneerde hij het stuk al met toneelschoolstudenten.

,,Ik weet'', grimlacht Mark Rietman, ,,hoe ik jonge èn oude acteurs over hun remmingen heen kan helpen. Door te enthousiasmeren, door vertrouwen te schenken, door mijn ideeën aan de hunne te toetsen.''

Gerardjan Rijnders was een regisseur die aan de acteur Mark Rietman niet voldoende vertrouwen kon schenken. ,,Twee gesloten mensen bij elkaar: dat werkte niet.'' Maar de regisseur Mark Rietman bewondert Gerardjan Rijnders: ,,Magistraal bij hem is de stilstand op de scène. Durven niets te doen, waardoor het heel veel betekent als een speler ineens zijn hand opheft.'' Van de Vlaamse regisseur Guy Joosten stak Rietman ook iets op. ,,Acteurs hoeven geen tijd te verdoen met om-elkaar-heen-gedraai. Je kunt ze beter in rechte lijnen laten opkomen: van links de een, van rechts de ander – en ze dan laten botsen.''

Midzomernachtsdroom is uitsluitend te zien in de Rotterdamse Schouwburg t/m 23 okt. Res.: (010) 411 81 10.