Blindsimultaan

Het leek me eigenlijk niets voor Robert Hübner, een blindsimultaan. Hij is iemand die de waarheid zoekt, als wetenschapsman – vroeger werkte hij als papyroloog – en als schaker. Zijn magnum opus Twenty-five Annotated Games, dat in 1996 verscheen, telt 416 grote pagina's en lichtzinnig gebabbel zal men er niet in vinden. Nooit zijn schaakpartijen zo grondig onderzocht als hier.

De waarheidszoeker Hübner weet dat alle mensenwerk gebrekkig is. Hij veronschuldigt zich in het voorwoord van zijn grote boek voor zijn plompe Engels, dat in feite heel goed en vloeiend is. Hij verontschuldigt zich voor zijn verontschuldiging met een anecdote uit de Romeinse tijd waarin Marcus Cato aan Aulus Albinus voorhoudt dat niemand hem dwong tot het werk waarvoor die zich verontschuldigt. En zelfs de grondigheid van zijn analyses brengt Hübner tot een soort verontschuldiging: ,,Een goed speler zou intuïtief veel van de mogelijkheden die in deze aantekeningen worden onderzocht uitsluiten. Ik had geen andere keuze dan het gebrek aan diepte van mijn begrip te compenseren door de breedte van mijn aanpak. Het is duidelijk een zwakke poging om de manier waarop computers werken te imiteren.''

De laatste jaren onderzoekt Hübner in het maandblad Schach klassieke partijen uit het verleden. Vorig jaar de match tussen Capablanca en Aljechin uit 1927. Dit jaar de match om het wereldkampioenschap tussen Lasker en Schlechter van 1910.

In het oktobernummer pakt hij de draad op waar hij vorige keer gebleven was: bij de 22ste zet van wit in de beslissende tiende partij. In twaalf dichtbeschreven bladzijden wordt de rest van deze partij onderzocht. Op het omslag wordt het artikel aangekondigd als het `opruimen van een mythe'.

Hübners nauwgezette analyses dienen in dit geval een polemisch doel: hij wil een beeld opruimen dat in de schaakgeschiedenis is gevormd van Carl Schlechter, Laskers uitdager. Tegen de kitsch van een romantische geschiedsschrijving voert Hübner de wapens van de nuchtere vakman: een exact en zo grondig mogelijk onderzoek van de zetten die gespeeld zijn.

En nu een blindsimultaan. Dat is toch eigenlijk maar kermisvermaak. Iedereen speelt blind zwakker dan wanneer hij bord en stukken ziet. De schaakwaarheid wordt niet gediend met een blinddoek. Maar misschien onderzoekt de blindspeler iets anders. Zijn eigen brein. Als het brein zachte pap is geworden, nog slechts in staat tot algemeenheden en niet tot exactheid, dan zal de blindsimultaan het onbarmhartig aan het licht brengen.

Hübner speelde op 25 september in Berlijn blind tegen acht spelers van de schaakclub Kreuzberg. Hun gemiddelde Elo-rating was 2300. Het niveau van goede hoofdklassers of matige internationale meesters. Als blindspeler acht van zulke gestaalde krachten tegelijk bestrijden is heel zwaar.

Hübner nam de taak ernstig. Na acht uur spelen was de eerste partij geëindigd, een uur later de laatste. Hübner had vijf partijen gewonnen en drie remises gemaakt. Een indrukwekkende score.

In de aankondiging van het novembernummer schrijft Schach: ,,Of Robert Hübner zelf over zijn blindsimultaan aan acht borden tegen het team van Kreuzberg zal berichten, hangt in de eerste plaats van zijn resultaat af.'' Bij iedere andere schaker zou je weten wat dat betekent. Over eigen successen schrijft men graag en bijna niemand heeft er zin in om zijn wanprestaties uitvoerig toe te lichten. Maar bij Hübner is het misschien net andersom. In 1991 publiceerde hij een boek met de voor hem karakteristieke titel Fünfundfünfzig feiste Fehler, begangen und besprochen von Robert Hübner. Zichzelf zijn fouten inpeperen, dat doet hij graag, maar een eigen succes bespreken is eigenlijk niets voor hem.

De volgende partij was volgens Hübner zijn moeilijkste overwinning.

Wit Hübner-zwart Federau, blindsimultaan

1. e2-e4 a7-a6 Een zet waar we niet om mogen lachen sinds Miles er een keer van Karpov mee won. Zwart wil de zwaarbelaste blindspeler meteen dwingen om zelf na te denken. 2. d2-d4 b7-b5 3. a2-a4 Lc8-b7 4. Lf1-d3 e7-e6 5. Pg1-f3 c7-c5 6. d4xc5 Lf8xc5 7. 0-0 Pg8-e7 8. Pb1-d2 b5xa4 9. Ta1xa4 Pb8-c6 10. Pd2-b3 Lc5-b6 11. Dd1-e2 a6-a5 12. Lc1-e3 Pe7-g6 13. Pb3-c5 Dd8-c7 14. Ld3-b5 Lb7-c8 15. Ta4-c4 Ta8-b8 16. Pf3-d4 Pg6-e7 17. Lb5-a4 0-0 18. Pd4-b5 Een ongewone kluwen witte stukken op de damevleugel, inderdaad moeilijk te behandelen in een blindpartij. 18...Dc7-d8 19. Tf1-d1 d7-d5 20. e4xd5 e6xd5 De zware druk van de witte stukken heeft een belangrijke concessie afgedwongen. Zwarts geïsoleerde d-pion is zeer zwak. 21. Tc4-c3 Pc6-b4 22. Le3-g5 Lb6xc5 23. Tc3xc5 f7-f6 24. Lg5-f4 Tb8-a8 25. Pb5-d4 Pb4-a6 26. Tc5-c3 Lc8-d7 27. Pd4-e6 Ld7xe6 28. De2xe6+ Tf8-f7 29. Lf4-d6

Dit kan zwart niet meer overleven. Wits dreiging is 30. Lxe7 Dxe7 31. Dxd5 gevolgd door Lb3 met kwaliteitswinst.29...Pe7-c8 30. Td1xd5 Pc8-b6 31. La4-b3 Pb6xd5 32. Lb3xd5 Dd8-e8 33. g2-g3 De8xe6 34. Ld5xe6 Ta8-e8 35. Le6-a2 g7-g5 36. Tc3-c6 Te8-a8 37. La2-c4 Zwarts Pa6 kan niet wijken wegens 38. Tc7 37...Kg8-g7 38. Lc4xa6 Tf7-d7 39. La6-d3 Ta8-a7 40. Kg1-g2 Ta7-b7 41. b2-b3 Zwart gaf op.

Wit Hübner-zwart Bachmann, blindsimultaan

1. e2-e4 c7-c6 2. c2-c4 e7-e5 3. Pg1-f3 d7-d6 4. d2-d4 Dd8-c7 5. Pb1-c3 Lc8-g4 6. Lf1-e2 Pg8-f6 7. Lc1-e3 Pb8-d7 8. h2-h3 Lg4xf3 9. Le2xf3 Lf8-e7 10. 0-0 0-0 11. g2-g3 a7-a6 12. Ta1-c1 Dc7-a5 13. a2-a3 b7-b5 14. Pc3-b1 Ta8-c8 15. Lf3-g2 Tf8-e8 16. b2-b4 Da5-d8 17. Pb1-d2 c6-c5 18. d4-d5 Pd7-b6 19. c4xb5 a6xb5 20. b4xc5 d6xc5 21. Dd1-b3 b5-b4 22. a3xb4 c5xb4 23. Tc1xc8 Pb6xc8 24. Pd2-c4 Pc8-d6 Zwart stond strategisch vrijwel verloren. Nu volgt een aardig tactisch spel. 25. Pc4xe5 Pd6xe4

26. Pe5xf7 Dd8xd5 Beter was 26...Kxf7 27. d6+ Kf8 28. dxe7 Dxe7, al zijn ook dan zwarts overlevingskansen niet groot. Maar nu wint wit beslissend materiaal. 27. Db3xd5 Pf6xd5 28. Lg2xe4 Pd5-c3 29. Le4-c6 Te8-b8 30. Pf7-e5 b4-b3 31. Le3-d2 b3-b2 32. Ld2xc3 b2-b1D 33. Tf1xb1 Tb8xb1+ 34. Kg1-g2 Le7-f6 35. Lc6-d5+ Kg8-h8 36. Pe5-f7+ Kh8-g8 37. Pf7-g5+ Kg8-h8 38. Lc3xf6 g7xf6 39. Pg5-e6 Tb1-b5 40. Pe6-f4 Kh8-g7 41. g3-g4 Tb5-b6 42. Ld5-e4 Tb6-a6 43. Kg2-g3 h7-h6 44. f2-f3 Ta6-a1 45. Pf4-g2 Ta1-g1 46. Kg3-h2 Tg1-a1 47. Pg2-e3 Zwart gaf op.