Wetering & Jurka

Fotografie liegt. Sinds fotobeelden steeds meer geënsceneerd en gemanipuleerd worden, is zij niet langer een spiegel van de werkelijkheid. Een medium dat nog – of eigenlijk: weer – de waarheid spreekt, is de schilderkunst. Figuratie en realisme zijn daar immers alweer enige tijd bon ton, het leven zelf is er weer binnengeglipt.

Robert Wevers (1963), die nu bij de Wetering galerie exposeert, maakt gebruik van beide media om hetzelfde uit te drukken: vergankelijkheid. Het vanitas-motief drukt hij uit in foto-realistisch geschilderde close-ups van planten in een tuin; ze zijn ambachtelijk en gedetailleerd geschilderd, in klassieke olieverf. Zijn geënsceneerde foto's die ernaast hangen, ogen daarentegen ijl als aquarellen. Om dat effect te versterken, drukte Wevers deze inkjet prints af op geschept papier. Hun lieflijke uiterlijk is bedrieglijk, want de voorstellingen zijn macaber. Pigment kanaries toont de hand van een laborante die kanarievogels inspuit met knalgele kleurstof, zodat ze meer beantwoorden aan ons beeld van een `natuurlijke' kanarie. Diverse foto's zijn afgedrukt op een plexiglas plaat, zoals Ars moriendi. Het lijkt wel een Japanse prent, met zijn esthetische en tegelijk sobere rangschikking van een rode geranium naast een dode – inderdaad gele – kanarie. Voor het raam van de galerie hangt Altijd lente, eveneens op transparante kunststof gedrukt. Het daglicht valt door het subtiele beeld van een bloeiende boom, maar dit idyllische tableau wordt verstoord door de twee infuuszakken die tussen de takken hangen; ze zullen wel het wegkwijnen van de natuur symboliseren.

De boodschap van Wevers is niet altijd even origineel, en de combinatie van het thema natuur met de kunstmatige techniek is dat evenmin, maar zijn foto's werken wél dankzij hun perfect uitgevoerde techniek. De schilderijen daarentegen zijn alleen het aanzien waard in combinatie met de fotowerken; afzonderlijk bekeken zijn ze te vlak, te kitscherig, te af. Wevers betoont zich daar een competent fijnschilder, maar dat is niet voldoende om een goed beeld te maken.

Jean-Marc Spaans exposeert bij galerie Jurka foto's die je ook zou kunnen beschouwen als vanitassen. Spaans (1967) maakt lichtbeelden, in de letterlijke betekenis: hij maakt opnames van een of meer bewegende neonbuizen die hij dusdanig manipuleert dat ze abstracte patronen vormen. De bewegende lichtbanen stollen op de gevoelige plaat tot spiralen, golven en – in de nu getoonde serie – tot decoratieve vormen.

Precies tegengesteld aan Wevers' werk zien de cibachromes van Spaans er heel kunstmatig uit, maar ze zijn `puur natuur' ontstaan. Spaans voert zijn `choreografieën' zelf uit; in vorige series speelde zijn eigen lichaam een belangrijke rol in het uiteindelijke beeld: het was letterlijk de spil waaromheen de lichtpatronen draaiden. Daardoor zagen de op zichzelf abstracte lichtvormen er niet plat uit, maar ruimtelijk. In het meest recente werk accentueert Spaans juist de bedrieglijke vlakheid van de gecreëerde motieven; de bloemen die hij nu met licht schildert, ogen vlak en frontaal. Door de neonkleuren krijgen de sierlijke maar eenvoudige vormen een onwezenlijke, licht hallucinerende werking. De bloedrode spiralende vorm bijvoorbeeld, waarin je een roos kunt zien met tere gele lijntjes langs de randen van de bloembladen, lijkt de kijker zijn kelk bijna in te zuigen.

Hoe kleurig ook, deze bloemen zijn geen levende, bloeiende organismes; de associatie met ijsbloemen ligt meer voor de hand, wegens hun perfect-symmetrische bouw. De lichtbeelden zelf hebben het meeste weg van een mengeling van een röntgenfoto en een rayograph (Man Ray's techniek om licht direct op het papier af te drukken). Maar de vlakke decoratieve vormen zijn minder interessant dan de ruimtelijke van voorheen; daarbij vroeg je je steeds af waar je nu precies naar keek, de opdoemende, lichtende vormen leken wel bovenaardse verschijningen. Het nieuwe werk is in letterlijke zin nog altijd een vanitas, een herinnering aan het verstrijken van de tijd. Maar ze zijn lang niet zo geladen als in het eerdere, meer oorspronkelijke werk van Spaans.

Robert Wevers, Ars moriendi. T/m 6 oktober in de Wetering galerie, Lijnbaansgracht 288 Amsterdam, wo t/m za 12.30-17.30u., zo 3 oktober 14-17u.

Jean-Marc Spaans, fotowerken. T/m 16 oktober in galerie Rob Jurka, Singel 28 Amsterdam, do t/m za 13-18u., zo 3 okt 14-17u. Galerie Delta in Rotterdam toont permanent werk van Spaans: Oude Binnenweg 113 Rotterdam, di t/m za 11-17u.