Stille beurs vatbaar voor opinie analist

De invloed van analistenrapporten is groot nu er zo weinig op de effectenbeurs valt te beleven. Misbruik ligt op de loer. ,,Chinese walls zijn misschien hoog genoeg voor Chinezen, maar niet voor Nederlanders.''

In de huidige windstilte op de aandelenbeurs werkt elk zuchtje als een orkaan. Bij gebrek aan nieuws krijgen vooral de rapporten van analisten meer gewicht dan anders. Optimistische studies over de hoofdfondsen Océ en Buhrmann zorgden deze week binnen korte tijd voor koersstijgingen tot 9 procent. En ook de dagen erna bleven de fondsen in de lift, totdat Océ (plus 12 procent in drie dagen) plotseling inzakte toen het bedrijf, alle optimistische prognoses ten spijt, zelf met slecht nieuws kwam.

,,In de aanloop naar de millenniumwisseling wordt er weinig gehandeld in bedrijven die niet tot de driehonderd grootste Europese beursfondsen behoren'', legt M. Slenderbroek van zakenbank Merril Lynch uit, de geestelijk vader van het rapport over het handelsbedrijf Buhrmann. ,,Die situatie zal zeker tot na de jaarwisseling duren.''

Slenderbroek zegt zelf bijzonder verbaasd te zijn geweest over de reactie op zijn rapport. ,,Op een enkele uitzondering na bevatte het geen nieuws. Als enig nieuwe insteek had ik aan de hand van een Britse branchegenoot berekend dat het fonds zwaar was ondergewaardeerd. Ik had het vorige week donderdag openbaar gemaakt, maar het werd pas maandag door Reuters gepubliceerd.'' Met als gevolg een koerssprong van 9 procent. ,,Opeens de vlam in de pan.''

In de huidige situatie wordt nog eens duidelijk welke directe invloed analisten hebben. Zelfs de wetenschap dat er over een bepaald fonds een rapport verschijnt is momenteel al koersgevoelig. Want elke nieuwe analyse lijkt goed nieuws te betekenen – zeker bij de fondsen die al maanden op verlies staan. ,,Het is niet alleen de mening van een analist'', stelt een woordvoerder van de Amsterdamse beurs. ,,Beleggers weten dat zo'n advies bij grote banken door een heel groot verkoopapparaat wordt gesteund.''

Om misbruik van dergelijke kennis te voorkomen heeft de toezichthoudende Stichting Toezicht Effectenverkeer eerder dit jaar spelregels voor het verschijnen van analistenrapporten opgesteld. Zo mogen rapporten niet eerst aan goede klanten worden getoond en vervolgens openbaar gemaakt. Door deze methode konden klanten profiteren van de voorkennis dat er een positief of negatief rapport zou verschijnen. Nu dient de analyse òf alleen aan klanten getoond, òf direct in de openbaarheid gegooid te worden.

,,Maar het blijft natuurlijk altijd mogelijk om misbruik te maken van de situatie. In de praktijk gebeurt het nog steeds dat een bepaald fonds wordt gekocht, al of niet via een vestiging in het buitenland, dat enkele dagen later een positief advies krijgt. Dat kan gebeuren ten behoeve van een goede klant met wie je elke dag telefonisch contact hebt, maar ook voor eigen rekening'', aldus een handelaar bij een bank.

Volgens Slenderbroek is misbruik bij Angelsaksische instellingen als Merrill Lynch volstrekt onmogelijk. ,,Niemand weet dat ik met zo'n rapport bezig ben. Wij hebben er voor gekozen alle studies direct openbaar te maken, waardoor handelaren de inhoud net zo snel zien als bijvoorbeeld journalisten. Los van de ethische kwestie kunnen wij het ons nooit veroorloven om de 7,5 miljoen particuliere klanten die wij hebben op het tweede plan te zetten. Dat zou gebeuren wanneer je bijvoorbeeld grote institutionele beleggers voorrang verleent.''

De Amsterdamse effectenbeurs zelf probeert misbruik op te sporen door analyses te maken van de koersbewegingen en de omzetcijfers. ,,Als zich verdachte bewegingen voordoen rond bijvoorbeeld het verschijnen van een analistenrapport, dan worden wij door de beurs ingeseind'', aldus een woordvoerder van de STE. ,,En misschien moeten we in de nabije toekomst nog wel indringender naar deze vormen van koersbewegingen bekijken.''

`Chinese muren' binnen banken moeten voorkomen dat een handelaar op de hoogte is van de komst van analistenrapporten. ,,Chinese walls zijn misschien hoog genoeg voor Chinezen, maar Nederlanders kijken er met gemak over heen'', grapt directeur P. de Vries van de Vereniging voor Effectenbezitters (VEB). ,,De top van de organisatie heeft sowieso geen last van die muren, want die heeft een totaaloverzicht. Wij zijn er absoluut tegen dat instellingen profiteren van hun eigen voorinformatie, maar controle hierop is in de praktijk nauwelijks mogelijk.''

Financiële toezichthouders in Londen trachten volgens De Vries via een pasjessysteem de verschillende afdelingen fysiek van elkaar gescheiden te houden. ,,Dan wordt bijvoorbeeld gecontroleerd of iemand van vermogensbeheer niet zomaar bij handelaars op de afdeling kan komen. Van een dergelijke controle heb ik in Nederland nooit gehoord'', aldus De Vries.

De in Londen werkzame Slenderbroek bevestigt dit verhaal. ,,Het is voor onze handelaren volstrekt onmogelijk om op de research-afdeling te komen.''

Juist in Nederland zou volgens De Vries de controle op misbruik van bijvoorbeeld kennis over analistenrapporten optimaal moeten zijn, gezien het frequente pettenprobleem. ,,Bij de beursgang van Libertel had ING vier verschillende petten op. Het bedrijf was aandeelhouder van het telecombedrijf, bracht de aandelen naar de beurs, verrichtte een studie naar de waarde en informeerde haar miljoenen klanten over de aantrekkelijke kanten van Libertel.''