Regionale partijen krijgen steeds grotere stem in India

Achter de overwinning van premier Vajpayee gaat in India de verdergaande tendens naar regionalisering schuil. Vajpayee staat sterk zolang hij naar zijn coalitiepartners blijft luisteren.

Afgelopen maandag, een dag na de laatste ronde van de parlementsverkiezingen, gingen de dieselprijzen in India met enkele tientallen procenten omhoog. De demissionaire regering van premier Atal Behari Vajpayee had de draconische prijsverhoging sinds zijn val in april zes maanden lang kunnen uitstellen, ongetwijfeld met het idee dat de kiezer het hem niet in dank zou hebben afgenomen.

Gisteren, na twee dagen van stemmen tellen, werd duidelijk dat de Nationale Democratische Alliantie (NDA), een monsterverbond van 22 partijen onder leiding van Vajpayee's nationalistische BJP, een vrij ruime meerderheid in het parlement heeft behaald. Als president K.R. Narayanan in het weekeinde thuis is, kan Vajpayee maandag of dinsdag alweer aan de slag voor een nieuwe termijn. Vajpayee wordt daarmee de eerste premier die na verkiezingen terugkeert sinds Indira Gandhi in 1971.

De beurs van Bombay deed gisteren goede zaken en de commentaren in de kranten waren hoopvol over de eerste coalitie in jaren die op een meerderheid kan rekenen in het parlement. Maar nog voor de laatste stembriefjes zijn opengevouwen, lijkt het de vraag of de toekomstige NDA-regering, Vajpayee's derde, wel zoveel politieke stabiliteit zal brengen als de Indiase maatschappij wil. ,,Ik wil niet dreigen, maar de regering moet de verhoging van de dieselprijzen terugdraaien'', zei Om Prakash Chautala van de Lok Dal, één van de coalitiegenoten van de BJP uit de kleine deelstaat Haryana. De lichtdwingende toon van die uitspraak moet de 72-jarige Vajpayee bekend voorkomen. Het is een voorproefje op wat hem de komende maanden met een beetje geluk zelfs jaren te wachten staat. De verkiezingen hebben wellicht een duidelijke winnaar opgeleverd, maar het is nog zeer de vraag of de grootste democratie ter wereld eindelijk in een periode van politieke stabiliteit is terechtgekomen sinds 1996 werden zes regeringen versleten en moest de massa drie keer naar de stembus.

De partij van Vajpayee won zelf 180 zetels, evenveel als bij de vorige verkiezingen in het voorjaar van 1998. Dat betekent dat de winst van de NDA, die met 296 zetels een ruime meerderheid krijgt, vooral op het conto kwam van de coalitiegenoten, een bonte verzameling van kleinere, linkse en rechtse, regionale partijen. Hoewel de BJP het liever anders zou zien, wordt de voertaal in de ministerraad Engels, en geen Hindi.

De BJP wordt nog afhankelijker van haar coalitiepartners dan in de vorige periode, waarin Vajpayee al 13 maanden lang van de ene crisis naar de andere struikelde totdat één van de – toen nog slechts 17 – regionale partners het tapijt onder hem vandaan trok. Die ervaring maakte al duidelijk dat India in een periode van coalitiepolitiek terecht is gekomen. Het leerde ook dat elk van de regionale partijen zo zijn eigen `nationale' agenda heeft, bij tijd en wijle zijn eisen stelt en zonder al te veel moeite de regering wekenlang in gijzeling kan houden, vooral als het gaat om regionale kwesties of de verdeling van hoge ambtelijke posten. Na de laatste democratische exercitie zijn er nog meer partijen die de BJP er aan zullen herinneren dat zij Vajpayee voor het eerst aan een meerderheid in het parlement hebben geholpen. De BJP-leider heeft deze keer wel een zodanig veilige marge dat hij zich het verlies van één of zelfs meerdere kleine partijen kan permitteren.

Eens te meer is gebleken dat de trend van regionalisering in de politiek zich onverminderd heeft voortgezet. De BJP, die nog steeds vecht tegen haar imago als partij met een extremistisch-hindoeïstisch gedachtegoed, begreep eerder dan de Congrespartij dat coalitiepolitiek in India onvermijdelijk is geworden en dat politieke expansie actief moet worden gezocht door goede relaties aan te knopen met partijen van Kargil, in het uiterste noorden, tot Kanyakumari, in het diepe zuiden. Partijen die meestal letterlijk – de taal spreken van de talloze streken waaruit India is opgebouwd. De grootste electorale winst boekte de BJP dankzij samenwerking met partijen uit deelstaten waar het economisch goed gaat, zoals Andhra Pradesh, dat de Telugu Desam Party (TDP) van `cyber-premier' Chandrababu Naidu zag uitgroeien tot de vierde partij van het land.

Opvallend is ook dat de partijen die zich bij het NDA-blok aansloten, overwegend seculiere partijen zijn die in hun programma's geen aandacht besteden aan de `hindoeïsering' van India, waar de BJP zich in het verleden duidelijk over heeft uitgesproken. De BJP zelf ging genadeloos onderuit in de dichtbevolkte deelstaat Uttar Pradesh, waar de partij een uiterst pro-hindoeïstisch beleid voert. ,,De moraal van het verhaal is dat de BJP er goed aan zou doen als zij zichzelf opnieuw uitvond als een robuuste, gematigde partij die afrekent met extremistische plannen als de bouw van hindoetempels op oude moskeeën'', schreef de Times of India vanochtend.

De regionalisering lijkt ondertussen de vrije val van de Congrespartij te hebben versneld. Onder leiding van Sonia Gandhi, die zelf in twee kiesdistricten won, behaalde de 114-jaar oude partij met een schamele 112 zetels het slechtste verkiezingsresultaat uit haar geschiedenis. Ze bleef daarmee beduidend achter bij Congres-leiders die in de jaren '90 werden verguisd door hun eigen partij, zoals P.V. Narasimha Rao en Sitaram Kesri. Eén van de oorzaken was vermoedelijk de interne ruzie die deze zomer ontstond over de vraag of een Italiaanse van geboorte premier mag worden in een land met een miljard Indiërs.

Die vraag lijkt in elk geval de komende jaren niet meer relevant, want de Congrespartij is in de verste verten niet meer in staat om een regeringscoalitie te smeden en tekenen van een spoedig herstel zijn nog niet in zicht. Tezamen met een aantal regionale partners kwam de partij niet verder dan 134 zetels, nog niet de helft van het aantal van het NDA-blok. ,,Het is tijd om hard na te denken over onze toekomst'', zei Sonia Gandhi gisteren in een reactie op de aanhoudende teloorgang van haar partij, die 45 van de 52 jaar sinds de onafhankelijkheid regeringsverantwoordelijkheid droeg.