Haitinks aanpak Debussy munt uit in kleurenrijkdom

Een orkest zonder zwaarte, daarvan droomde Claude Debussy voor zijn `poème dansé' Jeux. Een orkest dat luchtigheid kan paren aan zwoelte, suggestie aan helderheid, een orkest als het Koninklijk Concertgebouworkest misschien wel, dat het werk onder ere-dirigent Bernard Haitink gisteravond zinderend van onderhuidse driften tot leven wekte.

De balletmuziek in Jeux vertelt een zomernachtverhaal. Twee meisjes en een jongen zoeken een tennisbal, maar vinden in plaats daarvan elkaar in een extatische kus. Zo simpel als de oppervlakte van het verhaaltje is, zo veellagig is de muziek waarin Debussy het vervatte. En een zelfde fijnmazigheid als de muziek kenmerkt, zoekt ook Haitink in zijn aanpak, het orkest in monsterbezetting subtiel toeknedend naar het fortissimo dat de kus verklankt.

Haitinks stempel op dit repertoire munt uit in kleurenrijkdom. Dat bleek nog sterker in de Six épigraphes antiques, uitgevoerd in de meesterlijk-effectieve orkestratie van componist Rudolf Escher (1912-1980). Haitink liet het hier juist klein bezette orkest dansen in de zes beeldende deeltjes, in sensuele golfbewegingen, rijk aan accenten en bovenal: klankkoesterend.

Heel anders dan de muzikale wereld van Debussy is het Concert voor orkest van Béla Bartók. Rauw verschuivende ritmische Balkan-pulsen, haast banale hoempa-passages, lyrische lijnen die ongemakkelijk opdoemen tussen anders getint weefsel – Bartóks Concert is als een lappendeken van sferen die met eenzelfde diversiteit moet worden gespeeld.

Haitink benadert Bartók zeer gematigd, zowel in de behandeling van dynamiek als ritmiek. Schuivende pulsen (deel I) weerklinken zonder extra nadruk, de hoempa-frase (deel IV) passeert zonder aanstoot te geven, de Elegia klinkt bij vlagen haast Mahleriaans. Ook het slotdeel snelt smetteloos verzorgd en esthetisch volmaakt geproportioneerd voorbij. In de Bartók van Haitink ligt de nadruk op het geheel der delen, waarbij de excentrieke ezelsoren van de partituur helaas werden gladgestreken in de ongeëvenaarde rijkdom van klank.

Concert: Koninklijk Concertgebouworkest o.l.v. Bernard Haitink. Werken van Bartók en Debussy. Gehoord: 7/10 Concertgebouw, Amsterdam. Herh: 8/10 aldaar. Radio 4: 24/10 14 uur.