Aanrommelende therapeuten

Twee jonge mannen komen ongeveer tegelijkertijd terecht in een psychiatrische inrichting. De één is door maatschappelijk werkers gevonden in een caravan, bij zijn gestoorde vader. De ander in een ernstig vervuild huis, ondervoed en verwaarloosd. Beiden zijn bang en brengen geen woord uit.

In de inrichting, Breathhouse, komen de twee terecht bij de therapeut Curtis Sad, van de afdeling `inter-family sexuality'. Het zijn moeilijke gevallen waar de andere therapeuten geen raad mee weten, maar Sad heeft een idee hoe hij de mannen aan het praten kan krijgen.

Scar Culture, het debuut van Schotse schrijver Toni Davidson, gaat over een paar grote mijnenvelden van deze tijd: kindermisbruik, incest en psychotherapie. Davidson benadert die onderwerpen niet voorzichtig: zijn hoofdpersoon is een therapeut die zelf behoorlijk gestoord is.

In het eerste deel van Scar Culture lezen we de verhalen van de twee slachtoffers: Click, zo genoemd omdat hij constant foto's maakt, en Fright, die de angst zelve is. De wereld van Click is voortdurend onzeker en bedreigend. Een disfunctioneler gezin dan dat waarin hij opgroeit, is moeilijk voor te stellen. Zijn ouders, die in een caravan rondtrekken, zijn stapelgek en agressief, niet alleen jegens elkaar maar ook tegen hun zoon. Hun gedrag is, zeker voor de jongen, onbegrijpelijk. Zijn camera is zijn enige houvast, ook al worden de foto's nooit ontwikkeld. De beelden zitten in zijn hoofd.

Het verhaal van Click vertelt hij zelf aan de hand van de foto's, die later ontwikkeld worden – echte foto's, maar ook `head photos', die hij in gedachten afdrukte en nog steeds voor zich ziet. Bij Fright gaat het vooral om seksueel misbruik, en fysiek geweld. Hij en zijn broer Jake worden door hun vader en een vriend van hem misbruikt. Ze zijn er getuige van hoe hun vader hun moeder vermoordt. De vader vertrekt met Jake en laat `Fright' achter.

In het tweede deel is therapeut Curtis Sad de verteller. Al gauw wordt duidelijk dat Sad zelf ook niet helemaal in orde is. Hij heeft een incestueze relatie gehad met zijn jongere zusje Josie, en zijn belangstelling voor expliciet research-materiaal (videobanden met kindermisbruik) is verre van professioneel: `If it's Tuesday it must be porn night - or, to use some jargon, videobased psychosexual research'.

Toch is Sad niet alleen een verwerpelijk personage: hij is slim en zijn visie op de hedendaagse psychiatrie is cynisch maar geestig verwoord. Als we Sad mogen geloven is de psychiatrie een verzamelplaats van incompetente, maar wat aanrommelende therapeuten die vaak meer kwaad dan goed doen. Het culmineert in een lijst `rules of psychotherapy', die door de tekst verpreid staan en aan het eind van het boek verzameld zijn in een appendix.

Hij experimenteert met een nieuwe aanpak, die aanvankelijk succesvol is. De sleutel tot een goede behandeling is volgens Sad de omgeving, daarom zet hij Click en Fright in een zaal waar de plekken die voor hen vertrouwd maar traumatisch zijn, worden nagebootst. Het leidt tot een ontknoping die hij niet verwacht had.

Gaandeweg wordt ook steeds duidelijker dat we Sad absoluut niet moeten geloven. Hij beschrijft hoe hij Josie allerlei verregaande dingen laat doen en haar opsluit, maar later blijkt dat het allemaal in zijn verbeelding plaatsvindt: Josie is van huis weggelopen en wil al jaren niets meer met haar broer te maken wil hebben.

Davidson roept in Scar Culture een wereld op die op zijn minst ongemakkelijk is, soms schokkend. Zo nu en dan confronteert hij de lezer met fantasieën die zo gruwelijk zijn dat ze mij in elk geval bespaard hadden mogen blijven. Toch is Scar Culture een fascinerend boek, dat prikkelend en geschreven is. Davidson behandelt de hete hangijzers op een originele manier die tot denken aanzet. De cynische kijk op psychotherapie werkt aanstekelijk: na het lezen van deze roman zal niemand nog voetstoots aannemen dat psychiaters wel weten wat ze doen, vooral op het gebied van fysiek en geestelijk misbruik van kinderen.

Toni Davidson treedt vanavond op (in de Spiegeltent op het Spuiplein) en morgenavond (als diskjockey in het Haags Filmhuis) tijdens het Crossing Border festival in Den Haag.

Toni Davidson: Scar Culture. Rebel Inc., 247 blz. ƒ39,95. Nederlandse vertaling

(door Annelies Konijnenbelt)

Littekens is verschenen bij

De Bezige Bij, 321 blz. ƒ39,90