Winter '89

Alles wankelt in Winter '89 van regisseur Danniel Danniel. Of het nu een grote politieke omwenteling is – de val van de Berlijnse Muur – of een huwelijk dat afbrokkelt, niets in de film kan zijn evenwicht bewaren.

Winter '89 volgt op subtiele en meeslepende wijze het liefdesverhaal tussen Karol, een informant van de geheime dienst, en Maria, een linkse studente, in een anonieme dictatuur in de jaren zeventig, ergens in het Oostblok. De mensen spreken Tsjechisch, maar af en toe is ook Ceausescu op tv te zien. De film begint niet bij het wankelen, maar bij de val: Karol klopt op oudejaarsavond 1989 onaangekondigd op de deur van Maria en hun dochter, die inmiddels naar Rotterdam zijn gevlucht. De gezinshereniging is op zijn zachtst gezegd kil. Ze kunnen elkaar niet meer luchten of zien.

Door middel van flashbacks zien we hoe mooi het ooit was. De daadkrachtige Maria en de verlegen Karol, die overigens als twee druppels water op Thom Hoffman lijkt, ontmoeten elkaar op een studentenfeestje, waar ze elkaar via woordspelletjes proberen te leren kennen. Karol maakt er geen geheim van dat hij `vijanden van de staat' verraadt, maar Maria sluit hier het liefst haar ogen voor, want ze is tenslotte verliefd.

Over niemand kan een sluitend moreel oordeel worden geveld, zelfs niet over Karol. Regisseur Danniel gaat niet zo ver dat hij het `monster' clementie geeft door aan te tonen dat hij ook heus een goede huisvader was, maar wel laat hij zien dat er binnen een dictatuur vaak geen plaats is voor zwartwit-denken. De meeste mensen begeven zich in het grijze gebied tussen het geloof in `het goede', hypocrisie en eigenbelang.

Opvallend is dat de beelden van het Oostblokland kleurig en vrolijk zijn, terwijl die van Rotterdam kilblauw zijn geschoten; iedere andere regisseur had juist het omgekeerde gedaan.

Danniel, van oorsprong Israeli maar al geruime tijd woonachtig in Nederland, heeft de nachtmerrie van elke filmmaker doorgemaakt: een deel van het geschoten filmmateriaal bleek door een defecte camera onscherp te zijn, waarna bijna de gehele film opnieuw moest worden opgenomen en een nieuwe hoofdrolspeelster moest worden gezocht omdat de eerste inmiddels ander verplichtingen had. Ook in het filmvak is niets zeker.

Winter '89 (Danniel Danniel, 1998, Nederland), Ned.3, 19.55-21.35u.