`Thatcher zegt het als geen ander'

Margaret Thatcher steunt niet alleen haar bondgenoot en geestverwant Pinochet, maar ze steekt ook de Tories een hart onder de riem. Haar schrikbeeld van Europa dwingt partijleider Hague naar rechts.

In de ABC-bioscoop in Blackpool, waar de Britse oud-premier Margaret Thatcher gisteravond een nieuwe oproep deed om de Chileense oud-dictator Augusto Pinochet naar huis te laten gaan, leek een linkse grappenmaker de films te hebben uitgekozen. Deze week draaien The general's daughter, The Haunting (de kwelling) en Big daddy.

Maar voor ironie was geen plaats in het tot de nok toe met rechtse Britten en Chilenen gevulde theater. Woede, gekrenkte eer en vaderlandsliefde vochten er om de voorrang. Terwijl demonstranten buiten opheldering eisten over de 2.000 vermisten, werd de 83-jarige generaal op het scherm geprojecteerd als vriendelijke opa omringd door zijn kleinkinderen.

Morgen wordt een uitspraak verwacht over het Spaanse verzoek tot uitlevering van Pinochet, die sinds vorig jaar vastzit in Londen. Thatcher noemde hem gisteren ,,de enige Britse politieke gevangene''. Zijn door premier Blair goedgekeurde arrestatie in Londen was een ,,gerechtelijke kidnap'' die in een ,,politiestaat'' thuishoort. En in Spanje, dat schendingen van de rechten van de mens tijdens zijn regime (1973-'90) wil vervolgen, zou hem ,,een showproces'' wachten.

Pinochet heeft niet alleen Britse levens gered tijdens de Argentijnse bezetting van de Falkland-eilanden in 1982, zijn staatsgreep voorkwam ook dat Latijns Amerika communistisch werd, zei ze. ,,De zaak-Pinochet gaat niet om gerechtigheid voor de slachtoffers, maar om de wraak van Links.'' Zij hebben ,,overal ter wereld de Koude Oorlog verloren'', maar ,,niet hun giftige vooroordelen''. Daartoe hoort volgens Thatcher óók de huidige Labour-regering, die een bejaarde bondgenoot vasthoudt, maar een 87-jarige communistische spion en verraadster op vrije voeten laat. Als Pinochet in gevangenschap sterft, is de Britse eer voor altijd bezoedeld, zei Thatcher onder oorverdovend applaus, maar men ,,zal tenminste weten dat er nog Britten zijn die geloven in loyaliteit aan hun vrienden''.

In Blackpool, waar de Conservatieve Partij bijeen is voor haar jaarcongres, steekt Thatcher niet alleen Chilenen een hart onder de riem. Voor een deel van de partij die haar in 1990 inwisselde voor John Major en die onder William Hague een onzekere toekomst tegemoetgaat, lijkt de 73-jarige Thatcher een nieuw baken.

Zeker, haar stem is onvaster en soms lijkt het of alleen het staalblauwe mantelpak haar overeind houdt. Haar kapsel gaat steeds meer lijken op de suikerspinnen die ze even verder op de pier verkopen. Maar haar woorden – over het vermaledijde Brussel en Frankfurt, over de ,,illusionist'' Blair en het verkwanselen van het economische Tory-tafelzilver – treffen doel.

Bij haar aankomst in het Imperial-hotel, het tijdelijke partijhoofdkwartier, noemde ze dinsdag ,,het Europese vasteland de oorzaak van alle problemen tijdens mijn leven'', terwijl de ,,Engelstalige landen alle oplossingen'' hadden gebracht. Gistermorgen sprak ze voor het eerst in negen jaar weer een partijcongres toe, ook over Europa en de noodzaak het Britse pond te behouden, en in dezelfde Battle of Britain-geest. De zaal beloonde haar met een staande ovatie van een minuut.

,,Zij kan het als geen ander zeggen'', glunderde een jonge partijfunctionaris uit de Londense kieskring Kensington and Chelsea (K&C), die zijn naam niet wilde zeggen. Dat de partij negen jaar geleden tamelijk unisono genoeg van haar had, lijkt hij vergeten. ,,Zij is afgezet door een linkse kliek, maar eigenlijk is ze nooit weggeweest.''

K&C stemt binnenkort over Michael Portillo als afgevaardigde. Die stond bekend als een harde euroscepticus, maar door zijn bekentenissen over een homoseksueel verleden en een versoepeling van zijn ideeën over Europa lijkt zijn verkiezing in het aartsconservatieve K&C onzeker en zijn rol als `Thatchers kroonprins' uitgespeeld.

Wie dat wel is? Tot de volgende verkiezingen (uiterlijk 2002) William Hague. Zijn eerdere pogingen afstand te nemen van thatcheristische axioma's en Labour in het centrum te bestrijden zijn afgeschoten. Toen hij zei dat er in het onderwijs en de gezondheidszorg geen rol meer is voor de vrije markt, werd hij hardhandig teruggefloten. Thatchers genadeloze beschrijving van Hague als wee Willie (`Willempie' en `kleine piemel') dateert uit die tijd.

Maar bij gebrek aan een geloofwaardige nieuwe leider is de strijdbijl begraven. Hague lijkt nu ook het braafste jongetje uit de anti-Europese klas, geruggesteund door de resultaten van de Europese verkiezingen, waarbij zijn partij in juni met een Eurosceptische agenda won. Euroscepsis zal de Tories ook terugbrengen in de regering, gokken Hague en een meerderheid van zijn partij. Zijn grote toespraak tot het congres, vanmiddag, staat in dat teken en Margaret Thatcher zal als eerste opstaan bij het applaus.

De pro-Europese Tory-minderheid, onder wie de oud-ministers Heseltine, Clarke en Rifkind, waarschuwen al dagen tegen een ,,bunkermentaliteit'' die de Tories in eigen land en in Europa alleen rampspoed zal brengen. Oud Eurocommissaris Sir Leon Brittan, voorgedragen door Thatcher, riep Hague op zich niet rijk te rekenen met een verkiezingsuitslag die is vertekend door een extreem lage opkomst van 23 procent. Het schrikbeeld Europa is bovendien ,,een mythe'' aldus Brittan. Zulke woorden klinken vooralsnog niet op het congrespodium, maar alleen in de kleine zaaltjes van het parallelle fringe-circuit.