Smaak

Bij alles in het leven speelt smaak een rol. Of het nu gaat om de kleding, de kleur van vlees of de geur van schoonmaakmiddelen.

De vanzelfsprekendheid van onze smaak wordt ter discussie gesteld op een tentoonstelling in het Bonnefantenmuseum in Maastricht. Wie weet hoe leuk het zou zijn: premier Kok in een leren jackie en Cor Boonstra met haar tot op zijn schouders.

Hoe zou het zijn als Wim Kok en Cor Boonstra voor de verandering hun donkergrijze pak eens in de kast lieten hangen en zich in campkleding hulden? Kok in een bruin skaileren jack, een felgroene broek met wijde pijpen en franje, halfhoge laarsjes met plateauzolen. Boonstra in het jasje van een tamboer-majoor met gouden tressen op de borst, het haar tot op de schouders, een grote vlinderbril met nepdiamanten op zijn neus.

Zou de paarse welvaart dan afnemen, doordat niemand de premier nog serieus neemt en het landsbestuur in verval raakt? Of lopen de Groenlinks-stemmers massaal over naar de PvdA? En zou een Philipsaandeel in waarde stijgen of dalen met zo'n `gave' president-directeur?

We zullen het nooit weten. Want zolang het donkergrijze pak tot de parafernalia van de macht behoort, zullen de premier en de president-directeur aan de smaakverwachtingen van hun achterban voldoen. Grijs is nu eenmaal betrouwbaar en zorgt niet voor vreemde sprongen in kiezersgedrag en beurskoersen. Bovendien zijn soberheid en onopvallendheid al eeuwenlang wezenlijke kenmerken van de smaak van de Nederlandse politieke en financiële elite.

De restyling van Kok en Boonstra bestaat dus alleen in onze fantasie. Kok als `Spaans ruitertje', Boonstra als `magazijnbediende in vrijetijdskleding'. Hoe leuk is het dan ook niet om hen in gedachten door het Bonnefantenmuseum te zien zwerven, waar ze al hun kledingwensen in vervulling mogen laten gaan op de tentoonstelling `Smaak'.

Dat ze in Maastricht aan hun trekken zullen komen is overduidelijk, al geldt dat lang niet altijd voor de gemiddelde bezoeker die vol verwachting naar het zuiden reist. Want de tentoonstelling is even bizar en ongrijpbaar als de heimelijke verlangens van beide heren. Vreemde smaken zijn er echter in overvloed aanwezig.

Voor de prijs van een toegangskaartje krijgen Wim en Cor bovendien nog eens de resultaten van een marketingonderzoek opgediend waarmee ze in zakelijk en politiek opzicht hun voordeel kunnen doen. Want een leger aan potentiële jonge kiezers en kopers staat klaar om zich te laten inlijven bij de hoogstbiedende partij. En omdat regeren vooruitzien is en smaak bepalend bij het maken van een politieke keuze of de aankoop van een elektronisch apparaat, is anticiperen op de smaak van die zoekende jongeren essentieel bij het uitzetten van een strategie. Ten aanval dus, heren! U heeft niets te verliezen.

In de eerste plaats zouden de premier en de elektronicatycoon de bewering van de Maastrichter smaakmakers in de oren moeten knopen dat hun publiek zich steeds vaker aan `stijlsurfen' bezondigt en in hoge mate de ene look voor de andere verruilt. Tegelijkertijd moeten ze beseffen dat alle denkbare stijlen worden gemengd. Het klinkt als een paarsgestippelde broek met een plechtig jaquetjasje of een strak trainingspak in Philipskleuren met een cumberband. Want smaak is vooral durf. Mochten beide heren nog twijfelen aan hun nieuwe look, dan kunnen ze hun nieuwe smaak delen met eventuele lotgenoten door gebruik te maken van een van de vele computers in het museum die aangesloten zijn op een heuse smaakwebsite (www.smaak.nl).

Over smaak valt niet te twisten. Dat merk je al bij een van de eerste grote zalen die je ze ziet binnenlopen. Overal langs de roodgeschilderde muren staan vazen, met daarin telkens een rode roos. De zoete romantiek druipt er vanaf, Koks hart bloeit op. Totdat hij op een kraam van de Stegemanworstfabriek stuit en de partysticks, de rookworsten en de vette salami hem terug in de commerciële werkelijkheid van Boonstra slaan. Lelijk of niet lelijk? Ze mogen het zelf uitmaken. Smaak is tenslotte iets individueels.

Elders in het museum geeft trendsetter Lidewij Edelkoort beide heren met behulp van diaprojectoren visuele aanwijzingen voor de mogelijke smaak van het `leven'. Ze gaat er daarbij van uit dat mensen steeds bewuster gestalte willen geven aan hun directe omgeving en dat ze niet alleen gebruikmaken van fabrieksmatig geproduceerde artikelen, maar ook van dingen die ze zelf kunnen maken. Op de muren zijn citaten van beroemdheden uit de geschiedenis geprojecteerd, zoals van Jawaharlal Nehru: ,,The art of a people is a true mirror of their minds.'' Woorden die het ook goed zouden doen bij paars. Een advies voor Boonstra: laat je niet verleiden door al dat pronkerige antiek of designmeubilair, kies voor de huisnijverheidsmeubels en niet voor de Empirekast.

Ook de eetcultuur op het Catshuis en in de eetzaal van het Philipshoofdkwartier moet velen tot de verbeelding spreken. Maar waarschijnlijk moeten we ons tevredenstellen met een broodje kaas (eenvoud), want de paarse en Philipsmenu's hebben veel aan calorieën ingeboet, nu de slanke lijn de gedroomde lijn van iedere Nederlander is. In een van de kleinste zalen van het museum wordt echter aangetoond hoe het ook anders kan. In een aantal vitrines zijn min of meer alle kookboeken uitgestald die deze eeuw in Nederland zijn verschenen. Een opvallend fenomeen zijn de talloze stokvisrecepten, tot en met stokvispudding aan toe. Wat een indruk zouden beide heren niet op hun buitenlandse gasten kunnen maken met een dergelijk toetje. Hopelijk is het in Den Haag en Amsterdam niet zo dat wat de Nederlanders zestig jaar geleden heerlijk vonden, zij nu niet meer door hun keel krijgen.

Echt camp is het als Kok en Boonstra het voorbeeld van Alfred Hitchcock zouden volgen en hoog bezoek uit Japan een maaltijd voorschotelen van blauwe biefstuk, blauwe aardappelen en blauwe groenten. Blauw is een mooie kleur, dus waarom zou je het niet eten? `Blue is beautiful, ook voor Wim en Cor.' Een betere reclameleus voor de nationale export bestaat er bijna niet. Weg met de menukaarten van de Holland Amerika Lijn dus, hoe mooi ze er in het Bonnefantenmuseum ook uitzien en hoezeer ze je doen terugverlangen naar verre oorden, lange bootreizen en copieuze maaltijden aan boord van de Statendam of de Willem Ruys.

Met een sterker luchtje op van een geheimzinnig klinkend merk zouden de heren nog een beter figuur kunnen slaan. In Maastricht wordt dit idee Kok en Boonstra aangereikt door de fraaie verzameling parfumflesjes en verpakkingen uit de verzameling van George Stam. Vanaf 1900 verschenen parfummerken in de winkels. De flacons waarin de geurtjes werden verkocht waren vaak kunstwerkjes op zich en moesten bijdragen aan de droomwereld van zwoele geuren en erotiek. De Jugendstil- en Art Nouveauflacons staan in de vitrines als kostbare sieraden naast elkaar. Het zal niemands verbazing wekken dat `Le parfum des anges' iets veel intrigerenders heeft dan Chanel No. 5, of Joop! (het huismerk van de PvdA): de glazen flacon heeft de vorm van een hand die een vaasje vasthoudt met daarin een blauw rozenknopje. En dan heb je het nog niet eens geroken. In het tijdperk van feminisering zouden beide mannen er geen slecht figuur mee slaan.

Ook is het hoog tijd dat het klassieke `Spa'tje' van de vergadertafels verdwijnt. Een kabinetscrisis in Den Haag is veel sneller op te lossen met een ranke, blauwe fles van Saint Armand dan met de logge verpakking van het Russische bronwater Narzad (dat overigens heerlijk smaakt). Het uiterlijk doet tenslotte de helft van het werk.

Maar eerst moeten de politicus en de zakenman hun favoriete geur ontdekken in het reuklaboratorium. Ze dienen zich daartoe op te sluiten in een zaal op de bovenste verdieping van het museum waar tien water/zuurstofpompen staan opgesteld die verschillende geuren verspreiden. Wim en Cor kunnen er tevens ontdekken of geuren verbonden zijn met persoonlijke ervaringen en emoties. ,,Weet je nog, Wim, die handelsmissie in China?'' hoor je Cor al vragen bij het inhaleren van de orchideeënwasem. ,,Blij dat we de crisisjaren achter ons hebben, Cor'', zal Wim opmerken als hij de citroengeur inademt en moet denken aan het schoonmaakmiddel dat zijn moeder gebruikte bij het schoonmaken van de ouderlijke woonstee. Het kan een historische toenadering worden tussen het grootkapitaal en de arbeidersbeweging.

Kok moet overigens niet vergeten dat de voorganger van zijn partij een van de grote smaakmakers van zijn tijd was. De SDAP bepaalde wat goed was voor haar leden, welke boeken ze moesten lezen, wat ze moesten eten en drinken, hoe ze moesten wonen. Volksopvoeding was in het begin van de eeuw dan ook een belangrijk politiek thema. En nu de paarse PvdA haar beschermende vleugels heeft uitgeslagen over een nog groter deel van de Nederlandse bevolking, moet Kok zijn kans grijpen, zeker als hij een radicale gedaanteverwisseling ondergaat en het grijze pak voorgoed bij Rita in de kast laat hangen. Boonstra hoeft hem daarin alleen maar te imiteren.

Smaak/On taste, Bonnefantenmuseum. Avenue Céramique 250, Maastricht. T/m 14 febr. 2000. Open: dagelijks van 11-17u. Tel. 043-3290190