`Hoe is de Zuid-Afrikaan? Hij verkracht!'

Zuid-Afrika heeft een van de hoogste verkrachtingscijfers ter wereld. Maar een tv-spotje tegen verkrachting werd deze week verboden, terwijl een vader een lage straf kreeg voor verkrachting van zijn dochter.

,,Veel mensen vragen mij hoe de Zuid-Afrikaanse mannen zijn'', luidde de openingszin van een spot die de afgelopen weken met grote regelmaat en gedurende prime time was te zien op de Zuid-Afrikaanse televisie. De brenger van de boodschap, Charlize Theron, een uit Zuid-Afrika afkomstige actrice die woont en werkt in Hollywood, somde vervolgens de schrikbarende cijfers op over de `Zuid-Afrikaanse man': gemiddeld heeft elke 26 seconden ergens in het 42 miljoen inwoners tellende land een verkrachting plaats, meer dan een miljoen gevallen per jaar (ter vergelijking: in Nederland, met ruim 15 miljoen inwoners, werden in 1998 1.600 gevallen van verkrachting aangegeven). Een op de drie Zuid-Afrikaanse vrouwen is de afgelopen jaren verkracht. De tv-spot liet niets aan duidelijkheid te wensen over, maar een gezelschap dat zich 'n groep beswaarde manne noemt (bestaande uit 28 mannen en 1 vrouw) tekende bezwaar aan bij de Zuid-Afrikaanse reclamecodecommissie. De groep werd in het gelijk gesteld en verdere uitzending van de tv-boodschap wegens ,,discriminatie op grond van sekse'' verboden.

De voorzitter van de commissie, Peter Vundla, verdedigde het besluit als volgt: ,,Feitelijk zei het spotje dat de helft van de Zuid-Afrikaanse mannen uit verkrachters bestaat en dat de andere helft het goedpraat. Dat wordt niet ondersteund door bewijzen en is derhalve discriminerend, zo men wil seksistisch.'' Een andere tv-spot met Charlize Theron kon zijn goedkeuring wel wegdragen. Daarin zit de in het zwart geklede actrice op de grond, kijkt in de camera en zegt: ,,Heb jij ooit een vrouw verkracht?'' En ze vervolgt met een beschrijving van hoe een leuke avond uit kan eindigen in seks tegen haar wil. De teksten van de twee spotjes zijn mede door Theron geschreven.

De organisatoren van de advertentiecampagne, waaronder het weekblad Femina en opvangcentra voor verkrachte vrouwen, menen intussen dat de boodschap van verkrachting niet hard genoeg de huiskamers kan worden ingeslingerd. ,,De statistieken zijn verbijsterend en de gevallen die we hier krijgen meer dan schrijnend. Het zal de Zuid-Afrikaanse mannen op alle mogelijke manier duidelijk moeten worden gemaakt hoe erg seksueel geweld is'', zegt Palesa, werkzaam voor een opvangcentrum in Johannesburg. Dat mannen zich in hun eer voelen aangetast, is slechts een klein probleem in vergelijking met de verkrachtingen als zodanig, redeneert ze.

De vertegenwoordigers van de anti-verkrachtingscampagne eisen dat de spot met Theron opnieuw op de buis komt en plannen een nieuwe serie uitzendingen, waarin onder anderen de voetballer Doctor Khumalo zal optreden. ,,Khumalo zal zich zeer sterk tegen verkrachting uitspreken en ook dat zal door sommigen ongetwijfeld als beledigend voor mannen worden opgevat. Het zij zo'', zegt Jane Raphaely namens de campagnevoerders.

Intussen heeft een specifieke verkrachtingszaak in Kaapstad geleid tot grote ophef. Een 54-jarige vader werd deze week door het Kaapse Hooggerechtshof tot zeven jaar cel veroordeeld wegens misbruik van zijn 14-jarige dochter. Op verkrachting staat volgens de jongste juridische richtlijnen levenslang in Zuid-Afrika, maar rechter John Foxcroft redeneerde dat de verdachte geen gevaar voor de maatschappij vormde aangezien de verkrachting in het eigen gezin had plaatsgehad. Een woordvoerster van de organisatie Rape Crisis, Bronwyn Pithey, wees er naar aanleiding van deze rechterlijke uitspraak op dat in een groot deel van de verkrachtingen (een geschatte 80 procent) dader en slachtoffer elkaar kennen. ,,Het is verbijsterend om te vernemen dat iemand slechts zeven jaar krijgt voor het verkrachten van zijn dochter. Het maakt duidelijk dat magistraten van het Hooggerechtshof geen idee hebben wat voor gevolgen verkrachting voor het slachtoffer heeft.''

De openbare aanklager, Tessa Heunis, heeft inmiddels beroep aangetekend tegen de uitspraak bij 's lands hoogste rechter, Ismail Mahomed. Ze zei dat de echtgenote van de veroordeelde ,,verbijsterd'' was over de lichte straf en tegen haar had gezegd te vrezen voor de terugkeer van haar man. Heunis prees daarentegen de campagnes tegen verkrachtingen. ,,Hoe meer lawaai er wordt gemaakt, des te beter.''