Gebulder in de strot van de duivel

`Duizend televisietoestellen met het beeld op ruis en het volume op maximaal'. Zo omschrijft parkwachter Joo Barroso het geluid van de Iguazú-watervallen, gelegen op de grens tussen Brazilië en Argentinië. Ruim 150 tot 275 cascades - het aantal varieert met de hoeveelheid water in de rivier - en een maximaal verval van zeventig meter. Bij aankomst met de speciale toeristenbus zijn de watervallen nog aan het zicht onttrokken door een rij bomen. Alleen het geluid van het vallende water is te horen. Achteraf maakt dit geluid nog de meeste indruk. Boven de cascades zweeft een constante mist en wanneer zonlicht weerkaatst op de waterval ontstaan er tientallen regenbogen. Overal stort water kolkend naar beneden. Hier is de ontembare kracht van de natuur aan het werk.

In tegenstelling tot de Niagara-watervallen is Iguazú niet volledig in de greep van de commercie. Al staan de parkeerplaatsen vol met touringcars, er is slechts één restaurant. De enige concessie aan de ongereptheid van de natuur is een pad van anderhalve kilometer tot onder de Floriano-cascades. Daar liggen houten vlonders die bijna tot in de Strot van de Duivel, `Garganta del Diablo', reiken. Dit is het spectaculairste gedeelte van de `Cataratas do Iguazú'. Hier stort de grootste watermassa naar beneden, elkaar verstaan is onmogelijk en de toeristen dragen regenjassen om niet doorweekt te raken van de waterdamp.

Volgens de Guaraní-indianen ligt de oorsprong van de watervallen in deze Strot van de Duivel. De indianenstam gaf Rio Iguazú haar naam: Guazú betekent in de taal van de Indianen `groot' en I staat voor `water'. De rivier stroomt van het Braziliaanse Serra do Mar-kustgebergte landinwaarts en vloeit vlak na de watervallen samen met de Paraná-rivier. Volgens een indianenlegende woonde in de `Garganta del Diablo' een god die jaloers was op de ontluikende liefde tussen een jongen en een meisje van de stam. Op een dag had de god er genoeg van en op de plek waar de twee geliefden stonden liet hij de aarde zakken. Het meisje bleef boven, de jongen viel naar beneden. Wie goed kijkt, en een levendige fantasie heeft, kan de ongelukkige vrijer nog zien. Hij is veranderd in een boom en steekt één van zijn armen, een tak, in wanhoop omhoog.

Don Alvar Nuñes Cabeza de Vaca was in 1541 de eerste Europeaan die de watervallen zag. Daarna duurde het tot 1609 tot Jezuïeten arriveerden om de Guaraní-indianen te bekeren. De provincie Misiones is vernoemd naar de missie-gemeenschappen die de Jezuïeten hier stichtten. In 1767 verbande Carlos III alle Jezuïten van Spaans grondgebied, waardoor de missies ernstig in verval raakten. Woonde er in 1731 nog 4356 mensen in San Iganacio Miní, het grootste dorp, in 1784 waren dat er nog maar 176. Het drama van de verbanning is verfilmd in de speelfilm `The Mission', met de acteurs Robert de Niro en Jeremy Irons.

Iguazú schittert vaker op het witte doek, zoals in de natuurfilm `Baraka' en recentelijk in een reclame van Centraal Beheer (`Even Apeldoorn bellen') waar een koorddanser boven de watervallen wordt belaagd door een wesp.

Van commercie is bij de watervallen weinig te merken, maar ook in de dichtstbijzijnde stad, Foz do Iguaçu, is weinig informatie te vinden over deze wereldberoemde attractie. Aan de enige belangrijke service, de speciale toeristenbus, wordt nauwelijks ruchtbaarheid gegeven. De vakantiegangers die deze `Cataratas'-bus op de `Terminal Urbana' toch weten te vinden, worden bij de parkingang verrast wanneer het voertuig zonder waarschuwing stopt. Ze moeten uitstappen, bij de kassa 6 reais betalen en terugkeren naar de bus. Niemand die het uitlegt. De chauffeur spreekt geen Engels.

De bus stopt bij `Das Cataratas', een koloniaal hotel met kamers van meer dan tweehonderd dollar; de prijs voor een uitzicht op de watervallen. Hier begint het pad van anderhalve kilometer. Vanuit Brazilië zijn de watervallen in hun geheel het beste te zien, maar het grootste deel van dit panorama ligt in Argentinië. Daar, in `Parque Nacional Iguazú', lopen twee paden naar, over en langs de watervallen. Er bestond nog een derde route, van Puerto Canoas naar de `Garganta del Diablo', maar overstromingen vernietigden keer op keer dit spectaculaire traject. Het pad is verschillende keren gerestaureerd, totdat in 1986 de strijd werd opgegeven. Sindsdien is de Strot van de Duivel vanaf Puerto Canoas alleen nog per boot bereikbaar.

Het `Parque Nacional', met een oppervlakte van 55.000 hectare, staat op de World Heritage-lijst van de UNESCO. De Argentijnen hebben in tegenstelling tot de Brazilianen wèl hun best gedaan om het bezoekers naar de zin te maken. Het bezoekerscentrum geeft uitgebreide informatie over de flora en fauna in het park. Ook doet men serieuze pogingen de natuur te beschermen. Helikopters waarmee toeristen boven de watervallen vliegen zijn hier bijvoorbeeld al jaren verboden. Het is een druppel op de gloeiende plaat zolang ze in Brazilië wel mogen opstijgen. Aan de andere kant van de grens lijken natuurbeschermers echter langzamerhand ook een gewillig oor te krijgen. Het aantal vluchten is drastisch verminderd en drie dagen per week moeten helikopters van een veld buiten het park het luchtruim opzoeken. Het gezoem van soms wel zeven helikopters tegelijk vormde een irritante dissonant. Nu wordt het majestueuze gebulder van Iguazú tenminste nauwelijks meer door hen verstoord. Zoals het hoort.