Ik kan...een boekenkast maken

De meeste boekenkasten die je in winkels koopt, zijn te diep. Je kunt er alle boeken in kwijt, inclusief atlassen. Maar de meeste boeken vullen de planken tot de helft – de rest van de ruimte verzamelt stof.

Veel boeken zijn van het pocket- of paperbackformaat, niet veel groter dan 13 centimeter diep en 20 centimeter hoog. Wie met een acuut ruimtegebrek worstelt, komt in de verleiding ze dubbel te zetten: twee rijen op één plank. De achterste rij is hierdoor helaas onzichtbaar, een gekmakende toestand voor wie iets moet terugzoeken. Een tijdelijke oplossing is om de achterste rij iets te verhogen met een hulpplankje. Mooi is het niet, maar wel ruimtebesparend.

Wie hele muren met boekenkasten heeft bedekt, zal zich vroeg of laat gaan ergeren aan die diepe kasten. De kamer wordt er nodeloos klein door. Een oplossing is boekenkasten op maat kopen. Er zijn sympathieke firmaatjes die echte boekenkasten verkopen. Boekenkasten met afmetingen waarover is nagedacht. De prijs en de materiaalkeuze komen echter uit een andere wereld dan die van Ikea of Lundia. Wie erom geeft dat zijn prachtbanden op echt Frans kersenhout staan, moet zich door de prijs niet laten weerhouden.

Wie geen duizend gulden per kast overheeft voor het opbergen van zijn boeken, is aangewezen op zelf maken. In de praktijk komt dat erop neer dat een houthandel het hout op maat zaagt en dat je zelf de rest doet: het uitmeten, boren, in elkaar schroeven en de achterwand erop spijkeren. Wie de kast ook strak geschilderd wil hebben, moet beseffen dat daar veruit het meeste werk in gaat zitten. Eenvoudig beitsen kost al heel wat tijd. Mooi hout kan ook onbehandeld blijven.

In de bouwwereld bestaan standaardmaten die redelijk aansluiten bij een behoorlijke boekenkast. Zo zijn er kastdragers van 235 centimeter hoog en 17 millimeter dik, heel geschikt om een boekenkast uit te laten zagen. Neem liever geen vurenhout. Dat is veel te harsig. Een betere keus is het iets duurdere grenenhout.

Een recht voor zijn raap boekenkast maak je als volgt. Ga uit van allemaal losse kasten die pas als ze staan onderling verbonden worden. Meet het grootste boek op dat in de kast moet. Dit grootste boek bepaalt de diepte van de plank. (Dit boek is natuurlijk geen atlas of koffietafelboek. Voor die plaatwerken reserveren we een speciale groteboekenboekenkast.)

Meestal zit aan een kastdrager een rond of afgeschuind profiel dat 1-1,5 millimeter uitsteekt. Het is aardig als de plank ook deze dikte inspringt ten opzichte van de staanders. De staanders worden dan 1-15 mm dieper dan de planken. Reken zo de maten uit voor de houthandel. De onderste plank moet op een plint rusten. Heeft de muur waartegen de kast moet, zelf een uitstekende plint? Die ruimte moet van het onderste deel van de kast af. Neem er een paar millimeter meer af: de zware boekenkast drukt nogal eens de vloer in.

Een redelijke breedte van een boekenkast is 60 cm. Wie breder gaat, zal bemerken dat de planken doorzakken. Bovendien is 60 cm een staandaardmaat in het huishouden. Laat de planken en staanders zo verzagen, dat ze allemaal een profiel hebben – dus het resthout in het midden. Het aantal planken wordt bepaald door de hoogte van de boeken. Negen planken op een hoogte van 235 gaat nog net. Er is altijd één plank meer nodig voor de bovenkant.

De planken worden `koud' tegen de staanders geschroefd. Voor het in elkaar schroeven koop je in een ijzerwinkel gegalvaniseerde houtschroeven met een lengte van 35-40 mm. Zwarte, gefosfateerde schroeven staan ook aardig. Koop ze per doosje van 200 stuks. De schroefgaten moeten driemaal voorgeboord worden: één keer smal voor de schroefdraad, één keer breder voor de schacht en één keer om de schuine schroefkop te laten verzinken – daar is een speciaal verzinkboortje voor. Met een elektrische boormachine is dat allemaal een fluitje van een cent. Het meeste werk is nog het meten. Wie zijn boeken enigszins kent weet dat verstelbare planken flauwekul zijn. Houd onderaan een schap voor de wat grotere boeken.

De achterkant wordt erop gespijkerd met gegalvaniseerde spijkertjes. Wie de kosten wil beperken neemt hardboard, maar mooier is triplex. Laat de achterwand 2 millimeter te smal zagen – dat scheelt achteraf een hoop schuren.

Stel de kast tegen de muur met op maat geknipte repen karton en verbind de kasten onderling met 30 mm houtschroeven of met speciale verbindingsbusjes.