De Man die Nee kon zeggen is terug

`De man die Nee kon zeggen', generaal Charles de Gaulle, trekt in Parijs volle zalen. Maar of men, ook in Frankrijk, blij moet zijn over de nationalistische persiflage op de geschiedenis, is de vraag.

Vastberaden schuifelen zij naar binnen. Voor de bijna 4000 toeschouwers die naar L'homme qui a dit Non gaan is het geen gewoon avondje theater. Zij zijn gekomen om opnieuw eer te bewijzen aan hun generaal De Gaulle en zijn Frankrijk.

Op het immense podium van het Palais des Congrès wisselen De Gaulle en Churchill bitse observaties uit. Het is 1940, De Gaulle is uitgeweken naar Londen om het Vrije Frankrijk gestalte te geven. Frankrijk is onder de voet gelopen, de Assemblée Nationale heeft maarschalk Pétain ruim baan gegeven in Vichy een collaborerend bewind op te zetten. De Gaulle staat met lege handen, maar hij leest Churchill doorlopend de les. Over het bombarderen van de Franse vloot, de Afrika-politiek, en vooral Frankrijks natuurlijke plaats in de wereld. Churchill bromt, grinnikt, doet een concessietje, en stelt voor nog een glas te drinken. Later schoffeert De Gaulle de Britse minister-president, die net in bad zit. We zien De Gaulle met anderhalve man en een paardenkop het Franse imperium in West-Afrika herbouwen. Met tromgeroffel en historische filmbeelden wordt de echte oorlog in herinnering geroepen. Luchtaanvallen kunnen grote schade aanrichten.

Naarmate de voorstelling vordert, en meer Duitse soldaten en Franse maquisards door de zaal hebben gehold, gaat deze reconstructie van De Gaulle's rol in de Tweede Wereldoorlog steeds meer bevreemden. Het verzet in Frankrijk speelt een grotere rol dan men in de recente geschiedschrijving voor evenwichtig houdt. Het woord `jood' komt niet voor; één korte scène toont nazi-uniformen en mensen in keurige, grauwgestreepte jurken even later zijn zij zomaar weg.

En dan het einde van de oorlog. Na enkele rauwe filmbeelden van de landingen in Normandië klimt een dromerig en bloedeloos peloton over de duinen, gevolgd door trossen gewone mannen en vrouwen, die moedig voor de bevrijding van hun eigen land strijden. Geen Amerikaan, Brit of Canadees in zicht. ,,De slag om Frankrijk wordt met alle middelen gevoerd om de zon van Frankrijks grootheid weer te laten schijnen.'' Het komt net te laat voor het 50-jarig jubileum van de Chinese Volksrepubliek.

Wat is dit voor productie? Niet zo maar een. De spektakelmaker Robert Hossein is niet het hoogtepunt van verbeeldingskracht in het Franse theater. Maar de historicus Alain Decaux schreef de tekst, samen met De Gaulle-secretaris en biograaf Alain Peyrefitte. Beiden zijn gerespecteerde leden van de Académie Française, zoals programma en krantenartikelen dezer dagen niet ophouden te vermelden.

De Gaulle is terug in Parijs, in de boekhandel en vooral in het theater. Het spektakel dat deze week in première is gegaan `berust niet op fantasie, maar op de historische feiten' rond het leven van de man die Nee durfde te zeggen tegen Frankrijks nederlaag in de Tweede Wereldoorlog. Hij wordt zichtbaar, mét zijn bejubelde koppigheid tegen ,,een tweede, dit maal Angelsaksische bezetting van ons vaderland''. De Gaulle wilde mee de vrede tekenen, en redde het nationale zelfrespect.

De Fransen zijn hem er eeuwig dankbaar voor, terecht. Maar de eredienst verliest overtuigingskracht doordat Churchill als een imitatie van Benny Hill wordt neergezet en Roosevelt als een tweedehands-autohandelaar.

Voor president Chirac, die vanavond voor de tweede keer gaat kijken, zou het pijnlijk kunnen zijn als men het door hem in leven gehouden gaullisme verwart met deze nationalistische persiflage.

De historicus Michel Winock zei vorige week in het dagblad La Croix: ,,De behoefte aan de mythe van een sterke man is zeer Frans. Men heeft in Frankrijk moeite om te accepteren dat gewoonheid in de democratie de norm is. Wij worden nu eenmaal bestuurd door mensen die goden noch halfgoden zijn.''

Een nette meneer in een regenjas snelt na afloop van de voorstelling als eerste de gangen van de metro in. Hij houdt zijn programma met veel gaulliana erin opgerold in de hand en roept: ,,Non, non, non!''. Zijn mevrouw schrikt een beetje van zoveel inspiratie. Het verzet is in hem gevaren.