Redenaar Duisenberg doet markten beven

Vanavond hoort Wall Street of in de VS de rente al of niet omhoog gaat. Twee op de drie analisten denken van niet. Maar de hoop dat de Europese rente ongewijzigd blijft neemt snel af. Donderdag wordt daarover beslist.

De Amerikaanse Federal Reserve heeft er school mee gemaakt, en de Europese Centrale Bank lijkt zich een ijverig leerling te tonen: het langzaam voorbereiden van de publieke opinie op een verandering van het rentebeleid.

Dat de ECB de geldmarktrente in Europa, die in april werd verlaagd met een half procentpunt tot een ongekend lage 2,5 procent, ooit weer zou opschroeven was evident. Het gros van de analisten voorzag zo'n stap op z'n vroegst begin volgend jaar. Maar nadat vorige week vice-president Noyer van de ECB en vervolgens chef-econoom en bestuurder Issing zich al hadden uitgelaten over opwaartse prijsdruk in de eurozone, deelde ECB-president Duisenberg vrijdagavond de coupe de grace uit.

Duisenberg sprak ver weg, op de conferentie Resurgence and Resilience in Latin America in New York. Zijn woorden deden de stemming in één klap omslaan.

De inflatie in de eurozone is vooral door de hogere olieprijs gestegen van 0,9 procent naar 1,2 procent in augustus - comfortabel binnen de bandbreedte van 0 tot 2 procent die de ECB definieert voor de `prijsstabiliteit' die de centrale bank nastreeft. Maar, zo zei de ECB-president in New York, ,,in de nabije toekomst kan een verdere opwaartse druk op de prijzen worden verwacht. Op de korte termijn zou de prijsontwikkeling onder de 2 procent moeten blijven. Maar verderop in de tijd moeten opwaartse risico's voor de prijsstabiliteit niet over het hoofd worden gezien.''

Nu volgt de ECB niet direct een inflatiedoel, maar heeft ze een indirecte strategie om de inflatie te beteugelen. Het rentebeleid van de bank beïnvloedt de hoeveelheid geld in omloop, en het gedrag van die geldhoeveelheid is volgens de ECB-strategie op de middellange termijn weer van invloed op de inflatie. Om het rentebeleid te verantwoorden moet de bank haar argumenten dus deels spelen via het gedrag van de geldhoeveelheid. Duisenberg neemt vervolgens in zijn toespraak dan ook een zijstap naar de geldgroei.

De bank hanteert een `referentiewaarde' voor de geldgroei van 4,5 procent op jaarbasis. Bij zo'n tempo is, onder de huidige economische omstandigheden, prijsstabiliteit het best gegarandeerd. Gaat de geldgroei te hard, dan kan dat inflatie opleveren. Duisenberg constateert dat de recente geldgroei, die in de drie maanden tot september 5,6 procent bedroeg, ,,de laatste tijd geleidelijk aan van de referentiewaarde af is bewogen''. Ook onderstreept hij dat de groei van de kredietverlening aan de private sector hardnekkig hoog is, rond de 10 procent op jaarbasis. ,,Alles bij elkaar lijken de huidige monetaire ontwikkelingen aan te geven dat de liquiditeitssituatie op dit moment nogal genereus is.''

Dat `nogal genereus' deed het 'm op de financiële markten. Een centrale bankier die dit soort woorden in de mond neemt bereidt de buitenwereld voor op een vroegtijdige renteverhoging. Het monetaire beleid is nu toch al zeer ruim. Als naast de rente ook de dit jaar gedaalde wisselkoers van de euro tegenover de munten van de belangrijkste handelspartners in ogenschouw wordt genomen, blijkt dat de monetaire omstandigheden waaronder de geld- en kredietgroei kunnen plaatsvinden, al even `genereus' zijn.

Timing van de rentestap wordt nu bepalend. Het over de eeuwwisseling heentillen van het besluit komt, gezien de woorden van Duisenberg, wellicht te laat. Rond de eeuwwisseling zelf is de situatie op de financiële markten al heikel genoeg. En dus zal de stap niet in december, maar ruim daarvoor gezet moeten worden. Nu is de uitleg van het beleid aan het publiek een van Duisenbergs prioriteiten. Van de twee vergaderingen per maand wordt er telkens één begeleid door een persconferentie. Dat is op 4 november. Of komende donderdag.

De ECB kan natuurlijk ook de markt het werk laten doen. ABN Amro merkt op dat op de geldmarkt de rente voor driemaands-leningen, die nu in het jaar 2000 aflopen, al flink is gestegen. Er zit een risicopremie in voor alle millenniumonzekerheden. Eind deze maand gebeurt dat wellicht met de tweemaands-rente, eind november met eenmaands-rente. Dat kan een argument zijn voor de ECB om zelf niets te doen.

De ECB kan ook een marktconforme tussenvorm kiezen om de rente op te schroeven. Zij kan de rente waartegen zij aan de banken geld leent per decreet vaststellen - zoals tot nu toe gebeurt. Zij kan ook een veiling van leningen uitschrijven waarbij de banken bieden tegen welke rente zij willen lenen. Deze variabele rente wordt op de markt een `variabele repo-rente' genoemd. Door leningen toe te wijzen waarop een hogere rente wordt geboden dan de huidige 2,5 procent laat de ECB de rente vanzelf stijgen. Het overgaan op een variabele repo is echter nog niet vertoond in Euroland. De onwennigheid van de banken kan de ECB ervan weerhouden juist nu met zo'n experiment te beginnen.

Zo kan Duisenberg toch nog een boel kanten op. En dat is, naast het juist doseren van de juiste signalen, het belangrijkste kenmerk van een goed geschreven speech.