Onuitstaanbaar schrijverspaar

Grote schrijvers zijn, naar het schijnt, vaak onuitstaanbare mensen. Nog slechter bekend staan de vrouwen van grote schrijvers. Zij beroepen zich immers op prestaties die de hunne niet zijn. De echtgenotes zijn echter ook tragisch, omdat ze zich opofferen voor een veeleisende despoot. In Über allen Gipfeln ist ruh portretteert Thomas Bernhard zo'n onaangenaam, zelfingenomen schrijverspaar: de gelauwerde halfgod Moritz Meister en zijn vrouw Anne. De Antwerpse toneelgroep Stan bewerkte het stuk tot een komedie met de fletse titel Alles is rustig.

Om de rust uit de titel goed in te peperen, moeten de toeschouwers eerst acht minuten staren naar een berglandschap op een groot videoscherm, terwijl op de achtergrond langzame orkestmuziek van Wagner speelt. De videoproloog past niet goed bij het toneelstuk, dat verder conventioneel van opzet is. Het is bovendien net even te pretentieus voor een stuk dat pretentieus gedrag juist zo heerlijk onderuithaalt.

Wat na deze acht minuten volgt is verder zonder veel fratsen: gewoon drie mensen die praten in een volgepropte huiskamer. De Meisters krijgen bezoek van een jonge promovenda die het werk van de meester van buiten kent. Zij dient als klankbord voor al het geuite ongenoegen van de schrijver. Op grootse wijze etaleert Meister zijn opgeblazen leegheid: ,,De Noordpool wordt altijd onderschat. Vooral door de jongeren.'' In geborneerde domheid wordt hij slechts overtroffen door zijn echtgenote die over de postbode zegt: ,,Zijn ouders waren tuiniers. Dat is altijd zo bij Bulgaren.''

Damiaan de Schrijver en Sara de Loo spelen Meister en zijn vrouw als vervelende maar in wezen ongevaarlijke snobs. Meister is toch ook aandoenlijk in zijn kinderlijke blijheid om alle lof en aandacht. De Schrijver brengt de hoogdravende monologen met veel humor. Meister sluit ieder betoog af met: ,,Zoals professor Stiegelitz in de Tetralogie zegt'', waaruit blijkt dat hij spreekt in citaten uit eigen werk. De Schrijver weet deze repeteergrap steeds weer verrassend goed plaatsen. Sara de Loo als zijn vrouw mag vooral in het begin bekakt schitteren, daarna voegt zij zich snel in de schaduw van de meester.

Alles is rustig is een gemoedelijke Bernhard-bewerking. Het cynische gekanker van de gesel van Oostenrijk is teruggebracht tot licht-verongelijkt gezeur over een boom die niet omgezaagd had mogen worden. Zelfs wat het gebruikelijke antisemitisme betreft, houden de spelers van Stan het rustig. Drie vriendelijk converserende mensen in rookstoelen zeggen weleens iets dat minder door de beugel kan: dat is de sfeer van deze enscenering. De humor van Bernhard komt daardoor wel uit de verf, maar het nadeel is dat de pijn ontbreekt.

Voorstelling: Alles is rustig door tg. Stan. Tekst: Thomas Bernhard. Spel: Jolente de Keersmaeker, Sara de Roo, Damiaan de Schrijver, Thomas Walgrave. Gezien: 28/5 Toneelschuur Haarlem. Tournee t/m 6/11. Inl. 0032 3 227 13 81.