Duitse grootheid

In zijn huis op Ibiza is zondagnacht de Duitse schilder Emil Schumacher op 87-jarige leeftijd overleden. Schumacher wordt wel de grondlegger van de abstracte kunst in Duitsland genoemd en vanwege die hoedanigheid heeft zijn geboortestad Hagen deze zomer besloten om in het jaar 2002, wanneer de schilder negentig jaar zou zijn geworden, een apart museum aan zijn werk te wijden.

Opgeleid aan de Kunstgewerbeschule in Dortmund en tijdens de oorlog te werk gesteld als technisch tekenaar, werkte Schumacher later als vrij kunstenaar in een nogal ruige, expressieve stijl: een middenweg tussen de abstractie van `informelen' als Pollock en Wols en het expressieve van de Amerikanen Robert Motherwell en Franz Kline. Vooral de kennismaking in Parijs, begin jaren vijftig, met het werk van op emotie en intuïtie blindvarende `materie'-schilders als Dubuffet en Fautrier, is van grote invloed geweest.

Schumacher bracht de verf als een smeuïge materie direct en spontaan in pasteuze lagen op het doek. Hij schuwde geen heftige kleuren en schilderde menig schilderij over en nòg eens over. ,,Ik pak een kleur zoals ik in een appel bijt'', zei hij zelf. En die verven – van heftig geel, het vaak terugkerende ultramarijn, het rood en vooral zwart – prepareerde hij zelf.

Schumacher, tot op hoge leeftijd vitaal en actief, gebruikte wel schetsen, maar er bestond niet zo iets als een beeld in zijn hoofd. Zijn landschappelijke associaties, uit boogvormen samengestelde composities en calligrafische tekens ontstonden al schilderend en ,,en die directheid springt als een vonk op de toeschouwer over'', vond de schilder, die weinig op had met kunsthistorici, omdat hun interpretaties veelal niet strookten met de gevoelsmatige kant van zijn werk.

Schilderkunst kon de samenleving veranderen. Geen mooimakerij, die alleen maar blijk gaf van verdringing, maar kunst als middel om het (Duitse) verleden te verwerken, zo dacht de nog jonge, naoorlogse Schumacher. In de doeken van zijn landgenoot Anselm Kiefer, herkende hij, naar eigen zeggen, het basisprincipe van zijn schilderkunst. Maar de ruime mate van internationale erkenning die Kiefer heeft gekregen, is Emil Schumacher niet ten deel gevallen. Hij is vooral een Duitse grootheid gebleven, ondanks zijn deelneming aan twee Documenta's en twee Biennales van Venetië en ondanks een recent, omvangrijk overzicht (1998) in het Parijse museum Jeu de Paume.