Vinex-tv

Jammer dat het tienjarig jubileum van RTL4 zo'n snelle zuurstokkleurenshow was. Klapvee, opgedirkte showsterren, tettermuziek. Fragmentjes en gesprekjes die alweer voorbij waren voor ik in de gaten had waar ze over gingen, maar geen idee waar RTL4 vandaan kwam en waar het nu heen gaat. De eerste Nederlandse commerciële omroep zal het zelf niet weten.

Soms schemerde de wanhoop door. Presentatrice Caroline Tensen nam middenin het programma afscheid omdat ze `naar de Tros gaat'. En komiek André van Duin vroeg voor de grap aan RTL-showman Ron Brandsteder of hij `niet werd platgebeld' met aanbiedingen. Tijdens een interviewtje wenste Henk van Dorp dat `het een beetje rustig wordt bij RTL'.

Rustig zal het niet worden. Teveel netten voor de grote massa. Nederland heeft één Telegraaf maar op de televisie streven wel vier netten naar de status van massa-omroep, drie commerciële en een publieke, TV2. Ze willen alles zijn voor iedereen. Dat kan niet. Zelfs een groot land als Amerika heeft slechts drie grote commerciële networks en die verliezen publiek.

Het doet mij denken aan Vinex-wijken. De ontwerpers gaan uit van het idee dat er een statistisch gemiddelde Nederlander bestaat. Maar zodra het woningaanbod verruimt, vluchten de mensen weg. Voorlopig zit dat er niet in. Maar het aanbod op televisie stijgt alleen maar. Kijkers zijn niet in één net te vangen en ook niet in vier.

De afstandsbediening knipte de eerste mazen door. De kijker hoeft niet meer naar de televisie te lopen om de zender te verzetten maar kan vanaf zijn stoel wegzappen, zodra het hem verveelt. Zo verdween de zondagavond van de VPRO. De kijkers hoeven geen avondvullend programma meer.

Binnenkort komen de decoders met film op aanvraag, elk kwartier. De sprong naar een programma-jukebox, op elke gewenste tijd, is dan niet groot meer en daar wordt al mee geëxperimenteerd, hier en in het buitenland. Na de favoriete documentaire of nieuwsrubriek kies je een film, een interessante discussie, een concert en een sportwedstrijd. De kijker hoeft ze niet helemaal uit te zien maar alleen de favoriete gedeelten. De televisie wordt dan bekeken als een krant, sommige stukken helemaal, van andere alleen de saillante beelden.

Ook de liefhebber van plat vermaak zal zich niet door de netten laten storen. Hij zal de avond beginnen met soap, even meehuilen met Spoorloos, na een half uurtje vecht-, scheur- en seksscènes overschakelen op een leeuw die een gazelle verslindt en een lokale brand. Zou hij nog zo'n RTL-televisiegala kiezen als op zaterdagavond? Met tv-sterren die elkaar de hoogte in prijzen? Dat gaat de weg van de De Bonte Dinsdagavondtrein.

Voor commercials zal zo'n kijker geen geduld hebben, dus schakelt hij ze met een speciaal apparaat uit. Ik stel me ook een menu voor waar je uit verschillende nieuwsrubrieken wat items kunt kiezen. Teletekst met beelden en commentaar.

Deze vergruizing van het kijkpubliek gaat niet eindeloos door. Er blijft behoefte aan onderwerpen waar iedereen over praat. Nieuws, voetbal en nepevenementen als Big Brother. De mensen zullen dat ook live willen volgen. De achtervolging van O.J. Simpson, de bombardementen van Bagdad of Belgrado, een manifestatie tegen zinloos geweld, de gouden koets op Prinsjesdag. Ook de commerciëlen, SBS en zeker RTL, doen hun best voor nieuws.

Er komen gespecialiseerde netten, de nisjes in de markt. Ally McBeal op Net5, zakennieuws of het Britse homo-drama Queer as Folk op RTL5, dat zich sterker van RTL4 zou moeten onderscheiden. Vinex-tv blijft misschien over voor de allerarmsten die geen commercials kunnen wegzappen en het aparte niet kunnen betalen. Daar ligt een taak voor de publieke televisie. Nu zijn we toeschouwer van de laatste clipperraces, terwijl de eerste stoomboten al zijn uitgevaren.