Lage, donkere muziek in opera van Maki Ishii

De laagste bloem aan de laagste tak symboliseert in Japan het goddelijke. Is het toeval dat in Maki Ishii's muziekdrama Tojirarete Fune (Het schip zonder ogen) de donkere lage instrumenten overheersen? Zaterdag beleefde Ishii's opus 113 zijn luid bejubelde première in de Utrechtse Stadsschouwburg. De voorstelling gaat deze week in Berlijn en een cd-produktie is in de maak. Tegenover een subliem musicerend Westers ensemble van basfluit, basklarinet, piano en slagwerk in de bak plaatst Ishii de yoko-bue, de lange Japanse bamboefluit van oud-Chinese origine, op het podium waar nog veertien Japanse monniken hun gebeden prevelen. Die scheiding is typerend. Toch is in Ishii's nieuwste werk ook een plaats ingeruimd waarin beide klankwerelden ineenvloeien. De geëngageerde Engelse tenor Nigel Robson zingt de rol van de priester Chigyo zowel `gewoon' modern als in de verhalende stijl uit het Japanse bunraku-poppentheater, een nogal kwellende schizofrenie.

De angsten van de priester, die in een geblindeerd schip naar de heilige berg Potalaka vertrekt om er te sterven en weer herboren te werden teneinde de verlichting te bereiken, worden breed uitgemeten. Het aards verlangen krijgt gestalte in de dans van Valerie Valentine, maar veel sterker werkt de verschijning van fluitiste Michiko Akao. Haar solo is tot in alle details uitgeschreven, het is beslist geen improvisatie, en wat klinken dan opeens de Westerse instrumenten akelig monochroom! Daarbij komt dat Ishii de Westerse fluit opmerkelijk strak, zonder enige opsmuk behandelt. Naar het slot toe, indachtig Ishii's ideaal van de intact gelaten klankwerelden, musiceren beide fluiten gelijktijdig. Maar de donkere kleuren, pittig pregnant als nagelgruis en verre van dof, zijn niet minder sterk. Ook het podium – regisseur-ontwerper Henk Schut toont vooral respect – blijft overwegend donker, als een quasi geblindeerde voorstelling.

Concert: Tojirarete Fune, muziektheater van Maki Ishii door Het Trio, Slagwerkgroep Den Haag en solisten o.l.v. de componist. Gezien: 2/10 Stadsschouwburg Utrecht.