`Fluwelen oorlog' in Tsjetsjenië

Rusland is een nieuwe oorlog begonnen in Tsjetsjenië. De tweede. En hoe de strijd ook afloopt: het is zeker niet de láátste oorlog in Tsjetsjenië. De Tsjetsjenen hebben een zeer lang geheugen en een krachtige vrijheidsdrang.

Ten tijde van de Sovjet-Unie was de herfst in de Kaukasus voor ambtenaren uit Moskou het `fluwelen seizoen'. In de sjieke nazomer mochten zij met verlof naar de kuuroorden of de kust. Nu sturen de ambtenaren hun soldaten er heen voor een `fluwelen oorlog' in Tsjetsjenië.

Want vanuit de helikopters worden, behalve bommen en raketten, ook pamfletten voor de plaatselijke bevolking naar beneden gegooid waarin de burgers worden opgeroepen geen hulp aan de rebellen te verlenen en de federale strijdkrachten te steunen. De pamfletten zijn een onderdeel van een `ideologische' campagne.

Roeslan Aoesjev, de president van de buurrepubliek Ingoesjetië, neemt het niet serieus: ,,Rusland heeft, als keizerrijk, altijd een duidelijke vijand nodig. Met andere woorden, het principe is nu `Sla Tsjetsjenië, red Rusland' [naar de slogan `Sla de joden, red Rusland' ten tijde van de pogroms begin deze eeuw, OK]. Maar die ideologie werkt niet altijd en niet met alle volkeren''.

,,Momenteel zijn er twee varianten van het verloop van de campagne in Tsjetsjenië'', aldus Aoesjev. ,,Een: Tsjetsjenië zal fysiek en moreel verpletterd worden. Twee: lukt dat niet, dan zal Rusland de onafhankelijkheid Tsjetsjenië moeten erkennen. Maar het conflict zal hoe dan ook niet ophouden. Over vijf of tien jaar zal de nu opgroeiende generatie de oorlog voor onafhankelijkheid hervatten. In Tsjetsjenië bestaat namelijk niet alleen de bloedwraak maar ook de herinnering van generaties aan Rusland als een koloniale mogendheid.''

Het verloop van de oorlog is vooralsnog afhankelijk van gevechtskracht van de federale troepen in de Kaukasus. De Russen bereiden zich grondiger voor dan in 1994. Het ministerie van Defensie wil nu alleen professionele troepen gebruiken en geen soldaten die minder dan een jaar in het leger gediend hebben. Het probleem is echter dat het federale leger een beperkt aantal speciale eenheden heeft, waarvan het merendeel bovendien in Kosovo of Dagestan verblijft. Bij de de grens tussen Ingoesjetië en Tsjetsjenië bevindt zich weliswaar een Russische divisie uit Vladikavkaz die ook in 1994 aan de oorlog deelnam en toen grote verliezen leed. Maar de manschappen lijken amper op speciale eenheden. Moderne apparatuur ontbreekt vrijwel en reserve-onderdelen voor tanks en auto's worden niet geleverd. ,,We hebben te eten'', zegt de commandant van het eskadron die zijn naam weigert te noemen. ,,Maar er zijn alleen twee soorten pap, 's ochtends gierstepap en 's avonds tarwepap. Nu net als in die vorige oorlog. Wij zijn slechts eenmalige soldaten. De generale staf begrijpt nog steeds niet dat je eenmalige dingen niet een tweede keer mag gebruiken. Het enige pluspunt is dat de plaatselijke bevolking zich nu beter tegen ons gedraagt. Ze zijn moe van de terreur. Niets is erger dan leven op een plaats waar geen vrede en geen oorlog is.''

Oorlog is de harde munt waarvoor niet alleen met geld maar ook met de moraal van de burgers betaald moet worden. Beide ontbreken in Rusland. De generale staf past de `Kosovo-doctrine' toe, zonder de daarbij behorende materiële middelen en nieuwe technologie en – het allerbelangrijkste – zonder de bereidheid van de soldaten om bevelen op te volgen.

Ondanks de bombardementen zijn gijzelingen bovendien nog steeds het grootste gevaar in Tsjetsjenië en het aangrenzende Ingoesjetië. In een Tsjetsjeens vluchtelingenkamp bijvoorbeeld kreeg een journalist van Moscow News het voorstel om gijzelaar te worden op voor beide partijen voordelige voorwaarden: het geld dat de krant zou betalen zou eerlijk gedeeld worden met de gijzelaar.

Gijzelen is de enige rendabele handel die nog mogelijk is, weet de politiecommandant van het vliegveld in Ingoesjetië. ,,Er is niet één gijzelaar gratis weggeven, alleen in ruil voor geld. Ik herinner me dat Berezovski [een der oligarchen, OK] hier met zijn eigen vliegtuig en een koffer vol geld kwam. Toen de ontmoeting met de terroristen werd vertraagd, bleef hij slapen in zijn vliegtuig dat klaar stond om op te stijgen en omringd was door bewapende mannen. De onderhandelingen werden gevoerd via een mobiele telefoon. Ze zeggen hier dat Berezovski de Nobelprijs wil winnen voor het beëindigen van de oorlog en het bevrijden van gijzelaars. Voor zover het de oorlog betreft, weet ik het niet. Maar de gijzelaars koopt hij inderdaad los.''

Dertig kilometer van Nazran, bij het zogeheten Bamoet-kruispunt op de snelweg Bakoe-Rostov, bevindt zich een post voor het `filtreren' (selecteren) van vluchtelingen uit Tsjetsjenië. Daar worden de documenten gecontroleerd en soms ook de auto's van de vluchtelingen. Serieuze controle is onmogelijk. Er zijn geen federale troepen aanwezig doch slechts plaatselijke politiemannen. Iedereen kan de grens passeren, inclusief `terroristen'. President Aoesjev: ,,Het Ingoesjetische volk zal de vluchtelingen redden, net als in 1994. Wat het Russische volk krijgt? De verkiezingen zullen het tonen. Maar dat die al begonnen zijn in de Kaukasus en dat het Kremlin zijn keuze gemaakt heeft, daarover bestaat bij mij geen twijfel''.

Vertaling: Alexandra Ourikh