Een `waarschuwing' van de Oostenrijkse kiezers

Nooit eerder behaalden de sociaal-democraten in Oostenrijk zo'n slecht verkiezingsresultaat. ,,Te veel buitenlanders toegelaten'', concludeert een van hen.

De verslagenheid was groot bij de sociaal-democraten. Ze hebben sinds de Tweede Wereldoorlog niet zo'n slecht resultaat behaald en kanselier Viktor Klima, zichtbaar vermoeid en teleurgesteld, sprak van een ,,ernstige waarschuwing''. Maar hij noemde het ook een ,,opdracht, want wij zijn tenslotte nog steeds nummer één''.

Zijn partijgenoot en burgermeester van Wenen, Michael Häupl, verklaarde: ,,Wij hebben een zware nederlaag geleden, dat valt niet te ontkennen. Wij moeten de communicatie met de basis verbeteren.'' De grootste fout was, zei hij, dat Oostenrijk te veel buitenlanders had toegelaten. Dat was intussen gecorrigeerd, maar kennelijk door de basis nog niet opgemerkt, aldus de burgermeester. Häupl wil de toestroom van buitenlanders beter controleren, maar hij vindt ook dat Wenen een internationale stad moet blijven.

De sociaal-democraten wijzen elke samenwerking af met Jörg Haiders FPÖ, die fors heeft gewonnen. Ze zijn daarom voor een coalitie aangewezen op de bereidheid van de conservatieve ÖVP weer deel te nemen aan de regering.

Ook voor de ÖVP was het verkiezingsresultaat een naoorlogs dieptepunt. Toch verkeerden de conservatieven gisteren in een overwinningsroes. Zij zijn – tegen het oordeel van de meeste deskundigen in – ervan overtuigd dat na het tellen, volgende week dinsdag, van de stemmen die buiten de eigen woonplaats van kiezers zijn uitgebracht, de ÖVP vóór de FPÖ zal eindigen.

ÖVP-voorzitter en vice-kanselier Wolfgang Schüssel heeft voor de verkiezingen gezegd dat zijn partij in de oppositie zal gaan als ze op plaats drie eindigt. Hij bleef ook gisteren bij zijn uitspraak en kreeg daarbij steun van de partij. ,,Schüssel houdt altijd zijn woord'', zei partijsecretaris Maria Rauch Kallat. Een aantal prominente ÖVP-politici als EU-commissaris Franz Fischler en minister van Economische Zaken Johannes Farnleitner, vinden dat de conservatieven hun besluit moeten heroverwegen nu de voorsprong van de FPÖ zo flinterdun is. Onder een ÖVP-kanselier zou een coalitie met de SPÖ zinvol zijn, liet de gouverneur van Vorarlberg weten.

Jörg Haider was gisteren de stralende overwinnaar. Bij alle discussies voerde hij het woord, ook al was Thomas Prinzhorn de eigenlijke lijsttrekker. Gelaten verklaarde Haider op een voortzetting van de oude coalitie te rekenen, maar ,,bereid te zijn om mee te regeren''. Op de vraag of hij zijn post als gouverneur in Karinthië daarvoor zou opgeven zei hij: ,,Dat moet de partij beslissen.'' Na de deelstaatverkiezingen in maart beloofde hij de periode van vijf jaar zeker vol te maken.

De FPÖ vierde de overwinning gisteren in het Weense bierlokaal Napoleon in aanwezigheid van journalisten uit de hele wereld, onder wie ook Palestijnen.

Ook de Oostenrijkse Groenen vierden hun overwinning maar zeiden te lachen met een huilend oog. ,,Wij zijn niet de enige overwinnaars'', zei partijvoorzitter Alexander van der Bellen met een knikje naar Jörg Haider, ,,en bovendien is het jammer dat de Liberalen het niet gered hebben''. Heide Schmidt van het Liberale Forum (LIF) reageerde ambivalent op dit medeleven. Van der Bellen heeft in de laatste fase van de strijd liberale kiezers opgeroepen op de Groenen te stemmen want ,,het LIF redt het toch niet''. Schmidt zal vandaag haar partij over haar lot laten beslissen.

De Oostenrijkse kranten weerspiegelen de algemene radeloosheid. ,,Wat betekent deze uitslag?'' is de grote vraag. Oostenrijk is terug bij de verhoudingen van vlak na de oorlog. Drie grote partijen, de sociaal-democraten en het ,,burgerlijke blok'' waarmee ÖVP en FPÖ worden bedoeld. Over de vraag of de kiezers een radicale breuk wensen, zijn de commentatoren het niet eens.

De verhoudingen zijn in het nadeel van links opgeschoven, maar kan de SPÖ als de grootste partij buiten een regering worden gehouden? Van de grote kranten spreekt alleen Die Presse een voorkeur uit voor een coalitie van ÖVP en FPÖ. De krant waarschuwt dat met een voortzetting van de oude coalitie ,,de bal voor Haider op de strafschopstip''wordt gelegd, over vier jaar hoeft hij hem alleen nog maar in te schieten. Maar dat is ook mogelijk als de ÖVP een regering vormt met de FPÖ. ,,Als de ÖVP met Haider samenwerkt zal de prijs hoog zijn. De kans is groot dat ze na minder dan vier jaar versleten is en wat dan?'' waarschuwde Der Standard al voor de verkiezingen.

Het is onduidelijk wat president Thomas Klestil zal doen als het Klima niet lukt een regering te vormen. Zal hij Jörg Haider tot formateur benoemen? Slaat hij de vermoedelijke nummer twee over en benoemt hij Schüssel? Hij mag dat doen, al zou dat een ongebruikelijk stap zijn. Alles zal afhangen van de ÖVP. Gaat ze in oppositie of breekt ze haar woord? En wie kiest ze als partner? Daarover zal binnen de partij nog flink gevochten moeten worden.