Samenwerken?!

Lubbers poetste zijn leesbril en keek naar de foto die tegenover hem aan de muur hing. De foto was gemaakt op een regenachtige namiddag in het Londen van de Tweede Wereldoorlog en de drie heren probeerden gewichtig in de lens te kijken. Het waren de ministers van Buitenlandse Zaken Spaak (België), Bech (Luxemburg) en Van Kleffens (Nederland), kort nadat ze op 5 september 1944 in Londen de Benelux hadden opgericht. Hij zuchtte en richtte zijn aandacht weer op de ontwerptekst van het verdrag.

Op 1 januari 1947 ging de Benelux van start. In vergelijking tot de rest van Europa kenden ze een vliegende start en hadden dan ook hun neus opgehaald, toen Schuman hun begin jaren vijftig vroeg mee te doen aan de Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal. West-Duitsland, Frankrijk en Italië samenwerken? Stikker scheen de Fransman zowat in zijn gezicht te hebben uitgelachen. De eerste jaren nam de voorsprong van de Benelux alleen maar toe. Vooral toen na de douane-unie de eerste stappen op weg naar een gemeenschappelijke markt werden gezet en een monetaire unie in zicht kwam. Een logisch gevolg was dat België en Luxemburg in 1963 hun valuta vervingen door de Nederlandse gulden. In ruil daarvoor kwam de zetel van de Benelux Raad in Brussel. Wat waren ze euforisch geweest.

Achteraf bekeken ging het eigenlijk in de jaren zeventig al fout. De EG was van stond af aan een kopie van de Benelux geweest, maar zolang het niet veel meer voorstelde dan een gemeenschappelijke markt voor kolen en staal was er geen vuiltje aan de lucht. Het begon met het EG-landbouwbeleid. Door de torenhoge tariefsmuren van de EG, was in een keer zestig procent van de vraag naar de Benelux-landbouwproducten weggevallen. Het had tot ernstige onlusten geleid en zelfs het leger was tegen de boeren ingezet. Er waren tientallen doden gevallen. De daaropvolgende handelsoorlog met de EG had jaren geduurd en leidde tot een gierende inflatie. Toen vorig jaar in één maand zowel Fokker als Philips surséance van betaling kregen, was ook in Nederland de maat vol.

De eerste signalen waren van de Belgen gekomen. De Walen dreigden zich af te scheiden om zich bij Frankrijk te voegen. Hun voorman, Philippe LeHiver, kreeg steeds meer aanhang in het Belgische parlement.

Schoorvoetend waren contacten gelegd met de Duitsers, die al snel de Fransen er bij haalden. Er werden enorme eisen gesteld: hun staatsschuld moest terug naar zestig procent van het BNP en het begrotingstekort moest onder de 3% worden gebracht. ,,De omvang van jullie veestapel is geloof ik al in overeenstemming met onze normen'', had de Fransman nog cynisch opgemerkt. Het had hen tien jaar gekost. Morgen op 11 december 1991 werd het verdrag van Maastricht getekend en zou de Benelux opgaan in de EG.

Arno Jacobs, Amsterdam