Regen geluk bij ongeluk

Voor het leven van de twee het zwaarst door straling getroffen werknemers van JCO moet worden gevreesd. De gemelde verschijnselen, een rode huid, misselijkheid en diarree, wijzen op `acute stralingsziekte'. Beiden ontvingen een stralingsdosis van ongeveer 8.000 millisievert (800 rem in de oude eenheden), een fatale dosis. Voor radiologische werkers gold lang een jaardosis op het hele lichaam van 50 millisievert (mSv), als veilig. Inwoners van Nederland ontvangen van natuurlijke bronnen jaarlijks een dosis van ongeveer 2 mSv.

Een dosis van 8.000 mSv is zo groot dat deze allerlei chronische effecten van de straling (een vergrote kans op diverse kankers) in de schaduw stelt. Bij een zo hoge dosis telt alleen de zware schade die de straling toebrengt aan actief delende cellen in het lichaam. Die worden, afgezien van de huid, vooral gevonden in de binnenbekleding van de darmen (het darmepitheel) en in het beenmerg. De effecten op de darm zijn het snelst merkbaar aan de diarree en misselijkheid. De beschadiging van het beenmerg uit zich pas na een paar dagen door een snelle vermindering van het aantal witte bloedlichaampjes en – wat later – ook bloedplaatjes in het bloed. De gevoeligheid voor infecties neemt dan toe. Therapie bestaat uit het verstrekken van antibiotica en toedienen van preparaten die de groei van beenmerg bevorderen. Voor zeer zware gevallen van stralingsziekte gaat men soms over tot bloedtransfusie en beenmergtransplantatie. De dertien mensen die in Tsjernobyl (1986) acute stralingsziekte opliepen zijn allen overleden, ondanks beenmergtransplantaties. Bij een ongeluk in een researchreactor bij Belgrado (oktober 1958) had beenmergtransplantatie wel succes.

Dat omwonenden van de fabriek veel straling hebben opgelopen is onwaarschijnlijk. De intensiteit van de straling neemt ongeveer met de derde macht van de afstand af. Voor de meesten is er alleen een geringe kans op de chronische effecten van de straling die door verspreide splijtingsproducten is afgegeven. Omdat het tijdens en na het ongeluk regende en er snel is opgeroepen binnen te blijven, zal niet te veel gevaarlijk materiaal zijn ingeademd.