Oppositie Mexico laat `historische' kans liggen

In Mexico is de regeringspartij PRI zwakker dan ooit. Maar de verdeelde oppositie slaagt er maar niet in om een vuist te maken.

Veel meer dan doodgeboren kindjes lijkt de oppositie in Mexico niet te kunnen produceren als antwoord op de al meer dan zeven decennia durende alleenheerschappij van de Partido Revolucionario Institucional (PRI). Hoewel de regerende PRI het de laatste jaren niet bepaald goed doet, lukt het de oppositie maar niet om hier munt uit te slaan. Toegegeven, na zeventig jaar is het PRI-establishment het manipuleren van verkiezingsresultaten tot in de finesses gaan beheersen. Maar zijn grootste kracht is de zwakte van de tegenstander.

Eerder dit jaar besloten de belangrijkste oppositiepartijen in Mexico, de conservatieve PAN en de linkse PRD, hun ideologische meningsverschillen opzij te zetten en met zes andere kleinere partijen een alliantie te vormen. Het doel: de almachtige PRI verslaan bij de presidentsverkiezingen in juli 2000. Een panel van veertien wijze mannen kreeg vier maanden geleden de opdracht een brug te slaan tussen de conservatieven en links.

Dit is mislukt. Eerder deze week spraken de conservatieven zich uit tegen het voorstel van de wijze mannen om via een volksreferendum een gezamenlijke kandidaat te kiezen. Een volksraadpleging, zo meent rechts, zal eindigen in chaos, zoals dat ook in maart gebeurde toen de PRD per referendum een voorzitter moest kiezen. Kandidaten beschuldigden elkaar destijds openlijk van stemfraude. De verkiezing werd ongeldig verklaard en moest later opnieuw worden gehouden.

Maar bovenal zijn de conservatieven van mening dat het panel geen `derde weg' heeft uitgestippeld, zoals de bedoeling was, maar te veel de oren heeft laten hangen naar links, waardoor de tegenstellingen tussen de partijen zelfs groter zijn geworden. De PAN is van oudsher een partij van liberale ondernemers en goede katholieken; de PRD is voorstander van een strikte scheiding van kerk en staat en is tegen privatisering van staatsbedrijven. ,,Vanaf het begin werd gezegd dat deze alliantie tegennatuurlijk was, als een mengsel van water en olie'', was het commmentaar van het dagblad Reforma. Het panel met wijze mannen is inmiddels opgeheven.

Naast de ideologische tegenstellingen tussen de partijen speelden ook de persoonlijke een rol. De PRD-kandidaat voor de presidentsverkiezingen, Cuauthémoc Cárdenas, heeft ooit over PAN-kandidaat Vincente Fox gezegd dat deze ,,niets tussen de oren'' heeft zitten. En dat terwijl Fox volgens peilingen op 60 procent van de stemmen kan rekenen tegen slechts 19 procent voor Cárdenas. Cárdenas nam eergisteren ontslag als burgemeester van Mexico-stad om zich volledig op de verkiezingen te storten.

Uit opinie-onderzoek blijkt dat 63 procent van de Mexicaanse bevolking de hoop op de alliantie had gevestigd om te ontsnappen aan de verstikkende invloed van de PRI, een partij die haar tentakels in de hele samenleving heeft uitgezet. Veel Mexicanen spreken dan ook van een gemiste `historische' kans: de PRI heeft in de jaren negentig als gevolg van corruptieschandalen zwakke plekken gekregen.

,,De PAN geeft de alliantie van de acht partijen een christelijke begrafenis, maar wij houden haar levend met degenen die het referendum wel hebben geaccepteerd'', zei gisteren de secretaris-generaal van de PRD, Jesús Zambrano. Maar een alliantie zonder de conservatieven is bij voorbaat kansloos. Een simpele rekensom leert dat alleen een gezamenlijke kandidaat van de alliantie volgend jaar de PRI had kunnen verslaan. De PRI kan rekenen op 40 procent van de stemmen; de PAN en PRD ieder iets minder dan 30 procent. De kans dat het PRI-establishment de presidentverkiezingen volgend jaar (weer) in de wacht sleept is enorm vergroot door de doodgeboren alliantie van de oppositie.